چینی هیچ صرفی ندارد و این با نداشتن دستور زبان یکی نیست. کاری که فارسی با شناسه و پیشوند انجام می‌دهد، چینی با جای واژه و با چند ذره کوچک انجام می‌دهد، و چون هیچ چیزی شکل عوض نمی‌کند، جای واژه سخت‌گیرتر از زبانی است که حالت دارد.
هشت مورد زیر همان جای واژه و همان ذره‌ها هستند.
هشت چیزی که جای صرف را گرفته‌اند
- 我吃饭 یعنی من غذا می‌خورم، و ترتیبش فاعل و فعل و مفعول است.
- 了 تمام شدن را علامت می‌زند و زمان گذشته نیست.
- 了 در آخر جمله یعنی وضعیت عوض شده، و ممکن است حال یا آینده باشد.
- 一本书 یعنی یک کتاب، و میان عدد و اسم یک واژه شمارشی می‌آید.
- 的 توصیف‌کننده را به اسم وصل می‌کند.
- 吗 جمله خبری را به پرسش تبدیل می‌کند.
- 把 مفعول را جلوی فعل می‌آورد، وقتی کاری روی آن انجام می‌شود.
- زمان با واژه زمان گفته می‌شود و بعد از آن هیچ چیز دیگری زمان را علامت نمی‌زند.
بهرام در شاهرود جمله‌ای ساخت که در آن 了 را بعد از فعل گذاشت تا بگوید دیروز آن‌جا بودم. معلمش گفت فهمیدم و درست نیست. مسئله این بود که آن جمله درباره یک حالت گذشته بود و نه درباره کاری که تمام شده، و هیچ چیزی در غریزه یک فارسی‌زبان این را علامت نمی‌زند.
دو ذره با یک املا، و جایشان جواب است
了 دو کار متفاوت می‌کند و جایش در جمله می‌گوید کدام است. بلافاصله بعد از فعل یعنی آن کار تمام شد؛ این نمود است و نه زمان، و زمان از جای دیگری می‌آید. در آخر جمله یعنی چیزی عوض شده و وضعیت تازه‌ای برقرار است، که می‌تواند حال باشد یا آینده.
هیچ‌کدام از این دو درباره گذشته نیستند. پرتکرارترین جمله زبان‌آموزان چینی، همان است که 了 نوع اول را به یک حالت گذشته می‌چسباند، که فهمیده می‌شود و غلط است، و یک جمله می‌تواند هر دو را داشته باشد و هر دو کار را انجام بدهد.
راه تصمیم گرفتن هم درباره زمان نیست: بپرسید دارید می‌گویید کار تمام شد، یا دارید می‌گویید چیزی حالا برقرار است. جواب همان جای ذره را تعیین می‌کند، و همین یک پرسش تقریباً همه موارد را می‌بندد.
ترتیب سخت‌گیرتر از یک زبان حالت‌دار است
چون هیچ واژه‌ای شکل عوض نمی‌کند، جای واژه تنها چیزی است که نقش را می‌گوید، و به همین دلیل از فارسی و از روسی هم سخت‌گیرتر است. ترتیب هم ثابت است: موضوع، بعد زمان، بعد مکان، بعد چگونگی، بعد فعل با ذره‌اش، و آخر مفعول.
دو جای این ترتیب برای فارسی‌زبان تازه است. اول اینکه زمان جلو می‌آید و نه ته جمله؛ دوم اینکه مکان پیش از چگونگی می‌نشیند و هر دو پیش از فعل. فارسی هر دوی این‌ها را آزادتر می‌گذارد.
یک استثنا هم هست و ساختی است که مفعول را جلوی فعل می‌کشد. وقتی به کار می‌رود که کاری روی مفعول انجام شده باشد و نه صرفاً با آن، و همان یک جا تنها جایی است که این ترتیب واقعاً خم می‌شود.
در ایران چینی را از منابع انگلیسی می‌خوانید
منابع فارسی برای چینی تقریباً وجود ندارند، پس ماده انگلیسی است و مقایسه‌هایش با انگلیسی. برای دستور چینی این بیشتر از تلفظ اهمیت دارد، چون بعضی از این ساخت‌ها در فارسی قرینه دارند و در انگلیسی نه.
واژه شمارشی مثالش است: فارسی «یک جلد کتاب» و «دو تا صندلی» دارد و انگلیسی چنین چیزی به‌شکل اجباری ندارد. کتاب انگلیسی این را به‌عنوان مفهومی عجیب معرفی می‌کند و صفحه‌ها رویش می‌گذارد، در حالی که برای شما یک قاعده آشناست با فهرست جدید.
ایستادن جایی است که وقت روی چیزی خرج می‌شود که برایتان ارزان است و چیزی که گران است، یعنی جای 了 و ترتیب اجباری، به‌عنوان جزئیات رد می‌شود. بازچینی‌اش رایگان است: هر جا کتاب می‌گوید عجیب و در فارسی قرینه دارد، سریع رد شوید.
هر قطعه کجا می‌نشیند
ترتیب، که دارد کاری را می‌کند که شناسه‌ها می‌کردند
هیچ چیزی در این زبان شکل عوض نمی‌کند، پس جای واژه خودش دستور است و از زبانی که حالت دارد سخت‌گیرتر است.
- موضوعچیزی که جمله درباره آن است
- کِییک واژه زمان، و بعد از آن هیچ چیز دیگری زمان را علامت نمی‌زند
- کجامکان پیش از چگونگی، و هر دو پیش از فعل
- چطورچگونگی، و هرچه کار را مقید می‌کند
- فعل، با ذره‌اشو 了 بلافاصله بعدش، اگر کار تمام شده باشد
- مفعولآخر، مگر اینکه عمداً جلو کشیده شده باشد
قدم آخر استثنا را حمل می‌کند. ساختی هست که مفعول را جلوی فعل می‌کشد و وقتی به کار می‌رود که کاری روی مفعول انجام شده باشد و نه صرفاً با آن، و همان یک جا تنها جایی است که این ترتیب واقعاً خم می‌شود.
دو منبع، و یکی‌شان حول سردرگمی‌ها ساخته شده
ویکی دستور چینی جای پیوست دستور را می‌گیرد، که قاعده را در سه خط می‌گوید و چیزی برای مقایسه نمی‌دهد. تا ۲۰۲۶ رایگان است، بر اساس سطح مرتب شده، و حول سردرگمی‌ها ساخته شده و نه حول قاعده‌ها، که برای همین صفحه دقیقاً همان چیزی است که لازم است.
Tatoeba جای ساختن جمله نمونه خودتان بدون هیچ راه بررسی را می‌گیرد. رایگان است، و سی جمله واقعی یک الگو را پیش از آنکه کسی بتواند بیانش کند نشان می‌دهند، که برای دو کاربرد 了 تنها روش قابل اتکاست.
خطا: خواندن 了 به‌عنوان علامت گذشته
در بیشتر جمله‌های گذشته 了 هست، پس رابطه‌ای دیده می‌شود که وجود ندارد. مسئله این است که در گذشته عادتی نیست، و در جمله منفی هم نیست، و در جمله‌های حال و آینده هست.
آزمونش یک جمله است: «هر روز صبح قهوه می‌خوردم» را به چینی بسازید. اگر 了 در آن گذاشتید، دارید آن را زمان می‌خوانید؛ آن جمله عادت است و تمام شدنی در کار نیست.
بعد از این هشت مورد
برای دیدن این ساخت‌ها در جمله واقعی، مطلبی کمی بالاتر از سطح شما، و اینکه چرا همان‌جا نقطه شیرین است ماده را انتخاب می‌کند. برای اینکه کسی جای 了 را تصحیح کند یک معلم چقدر می‌ارزد، و چه کاری را تنها می‌شود کرد لازم است، و برای نگه داشتن واژه‌های شمارشی ساختن کارتی که یاد بدهد، نه کارتی که روی هم انباشته شود.
پرسش بعدی این است که واژه‌هایی که این ساخت‌ها را پر می‌کنند از کجا می‌آیند: واژه‌هایی که از دو حرف ساخته می‌شوند، و آن‌هایی که نمی‌شوند جواب می‌دهد، و همان جمله‌ها در سرعت واقعی در هجاهای کم، هم‌آواهای زیاد، و بافتی که کار را می‌کند.