فارسی هم سطح ادب دارد و شما هر روز میان «گفتم» و «عرض کردم» انتخاب می‌کنید. تفاوت ژاپنی این است که انتخاب را رابطه تعیین می‌کند و نه میزان ادب شما، و رابطه هم دو طرف دارد: کسی که با او حرف می‌زنید، و کسی که درباره‌اش حرف می‌زنید.
هشت مورد زیر همان دو رابطه و شکل‌هایی که از آن‌ها بیرون می‌آیند را نشان می‌دهند.
هشت چیزی که سطح را تعیین می‌کنند
- です و である دو شکل ربطی‌اند و اولی گفتاری و دومی نوشتاری رسمی است.
- صورت ます سطح مودب معمولی است و پیش‌فرض با غریبه.
- صورت ساده برای دوستان است و برای هر نوشته‌ای، از رمان تا مقاله.
- 尊敬語 طرف مقابل را بالا می‌برد و 謙譲語 خودتان را پایین می‌آورد.
- いらっしゃる همان بودن و آمدن است، در شکلی که طرف مقابل را بالا می‌برد.
- مدیر خودتان وقتی با همکار حرف می‌زنید بالا می‌رود و وقتی با مشتری حرف می‌زنید پایین.
- مرز داخل و بیرون با شنونده جابه‌جا می‌شود و ثابت نیست.
- سطح غلط از واژه غلط بدتر است، چون درباره رابطه حرف می‌زند و نه درباره معنا.
مینا در بابل در یک تماس کاری درباره مدیرش با یک مشتری حرف زد و شکل احترامی به کار برد. جمله بی‌عیب بود و پیام غلطی داد: در آن لحظه مدیرش داخل گروه او بود و باید پایین می‌آمد. هیچ چیزی درباره جایگاه مدیرش عوض نشده بود؛ فقط شنونده عوض شده بود.
سه نفر در هر جمله
شکل فعل با دو رابطه تعیین می‌شود و نه با یکی. پایانه فعل، در انتهای جمله، فاصله شما با شنونده را می‌گوید. شکل احترامی و شکل فروتنانه، رابطه شما با کسی را می‌گویند که درباره‌اش حرف می‌زنید.
رابطه دوم همان است که هیچ نظام ادبی اروپایی ندارد و فارسی هم فقط تکه‌ای از آن را دارد. در فارسی می‌شود گفت «ایشان فرمودند» و آن هم بالا بردن است، ولی پایین آوردن خود و گروه خود به‌شکل نظام‌مند در فارسی نیست.
ضلعی که علامت خورده همان رابطه‌ای است که شما در آن نیستید، و همان است که شکل‌های احترامی را تعیین می‌کند. مدیر خودتان وقتی با همکار حرف می‌زنید بالا می‌رود و وقتی با مشتری حرف می‌زنید پایین، و هیچ چیزی درباره جایگاهش عوض نشده.
یک پرسش، که برای هر گفت‌وگو دوباره پرسیده می‌شود
پرسش این است: نسبت به کسی که با او حرف می‌زنید، کسی که درباره‌اش حرف می‌زنید داخل گروه شماست یا بیرون آن. اگر داخل باشد، شکل فروتنانه، حتی اگر مدیرتان باشد و حتی اگر خانواده‌تان.
اگر بیرون باشد، شکل احترامی: مشتری، غریبه، و هرکسی که در سمت خودشان بالای شماست. با غریبه در شک، همین پیش‌فرض است.
مرز موقعیتی است و نه ثابت، و همین بخشی است که باید تمرین شود و نه یاد گرفته. همان سه نفر بسته به اینکه کدام دوتایشان در اتاق‌اند، شکل‌های متفاوتی تولید می‌کنند.
در ایران فقط صورت مودب درس داده می‌شود
هر دوره ژاپنی در ایران با صورت ます شروع می‌کند و تقریباً همان‌جا هم می‌ماند، چون در کلاس امن است و برای مهمان مناسب. صورت ساده و شکل‌های احترامی هر دو به سال دوم می‌افتند.
ایستادن دو طرف دارد و هر دو نامرئی‌اند. یک طرف خواندن است: هر متنی که باز کنید صورت ساده دارد و شما فقط صورت مودب را می‌شناسید. طرف دیگر کار است: در محیط کاری، همان شکل‌های احترامی و فروتنانه‌ای لازم است که هیچ‌وقت درس داده نشدند.
حرکت درست این است که هر فعل تازه را در دو صورت بردارید و شکل‌های احترامی را جدا و به‌عنوان فهرست کوتاه یاد بگیرید. آن فهرست کوتاه است، حدود بیست فعل پرکاربرد، و همان بیست‌تا بیشترِ محیط کاری را می‌پوشانند.
پیش از انتخاب فعل
کسی که درباره‌اش حرف می‌زنید کدام طرف مرز است
یک پرسش، که برای هر گفت‌وگو از نو پرسیده می‌شود، چون مرز را کسی که گوش می‌دهد دوباره می‌کشد.
- داخل گروه شماشکل فروتنانهاز جمله مدیر خودتان، شرکت خودتان، خانواده خودتان
- حرف زدن با مشتری درباره یک همکار
- حرف زدن با غریبه درباره خانواده‌تان
- جایگاه داخل گروه اینجا هیچ فرقی نمی‌کند
- بیرون گروه شماشکل احترامیمشتری، غریبه، و هرکسی که در سمت خودشان بالای شماست
- حرف زدن با همکار درباره یک مدیر
- حرف زدن با هر کسی درباره یک مشتری
- پیش‌فرض در شک، با یک غریبه
مرز موقعیتی است و نه ثابت، و همین بخشی است که باید تمرین شود و نه یاد گرفته. همان سه نفر بسته به اینکه کدام دوتایشان در اتاق‌اند، شکل‌های متفاوتی تولید می‌کنند.
دو منبع، و یکی‌شان تماشا با یک پرسش است
سریال ژاپنی، تماشاشده برای سطح، جای گفت‌وگوی کتاب درسی را می‌گیرد، که در یک سطح نوشته شده و به همین دلیل هیچ‌وقت جابه‌جایی را نشان نمی‌دهد. هرجا که از قبل تماشا می‌کنید رایگان است، و تمرینش این است که هر بار یک شخصیت شکل عوض کرد نگه دارید و بپرسید چرا.
یک مدل زبانی که از آن سه نسخه از یک جمله بخواهید، جای نیاز به حضور معلم برای هر پرسش کوچک را می‌گیرد. در این حد رایگان است، و حدش را باید گفت: سه نسخه را می‌دهد و نمی‌تواند بگوید موقعیت شما کدامش را می‌خواهد.
خطا: خواندن سطح ادب به‌عنوان میزان ادب
نام این دستگاه ادب است و همین نام گمراه‌کننده است. انتخاب شکل، درباره مودب بودن شما نیست؛ درباره این است که رابطه‌ها را درست خوانده‌اید یا نه، و شکل بیش از حد محترمانه هم به‌اندازه شکل بیش از حد خودمانی غلط است.
همان جمله مینا مدرک این است: محترمانه‌ترین شکل ممکن، و پیام غلط. سطح غلط از واژه غلط بدتر است چون درباره رابطه حرف می‌زند و نه درباره معنا، و شنونده هم همان را می‌شنود.
بعد از این هشت مورد
برای اینکه شکل‌ها در گفتار تصحیح شوند، یک معلم چقدر می‌ارزد، و چه کاری را تنها می‌شود کرد تنها راه است، چون این خطا هیچ‌وقت گزارش نمی‌شود. برای دیدن جابه‌جایی سطح در ماده واقعی مطلبی کمی بالاتر از سطح شما، و اینکه چرا همان‌جا نقطه شیرین است ماده را می‌دهد، و برای همان بیست فعل ساختن کارتی که یاد بدهد، نه کارتی که روی هم انباشته شود.
پرسش بعدی این است که همان پایانه‌های فعل چطور ساخته می‌شوند: ذره‌هایی که نقش را می‌گویند، و فعلی که ته جمله می‌نشیند جواب می‌دهد، و لایه‌های واژگانی که با این سطوح می‌خوانند در سه لایه واژگان، و اینکه هرکدام کجا به کار می‌رود.