سه لایه واژگان در ژاپنی هست و خط به شما می‌گوید هرکدام کدام است. لایه بومی با کانجی و پایانه هیراگانا نوشته می‌شود، لایه چینی‌تبار با دو کانجی روی هم و بدون هیراگانا، و لایه قرضی همیشه با کاتاکانا. برای فارسی‌زبان این نیمه‌آشناست: فارسی هم لایه بومی و لایه عربی و لایه فرنگی دارد و همان‌طور با هم رقابت می‌کنند.
هشت مورد زیر نشان می‌دهند هر لایه کجا به کار می‌رود.
هشت چیزی که لایه‌ها را از هم جدا می‌کنند
- واژه‌های قرضی همیشه با کاتاکانا نوشته می‌شوند، بی‌استثنا.
- アルバイト از راه آلمانی آمده و نه از انگلیسی.
- ترکیب دو کانجی بدون هیراگانا، لایه رسمی است و بیشتر اسم.
- کانجی با پایانه هیراگانا، لایه بومی است و بیشتر فعل و صفت.
- 同音異義語 یعنی واژه‌های هم‌آوا، و در لایه چینی‌تبار فراوان‌اند.
- ぴかぴか نوعی واژه‌آوایی است و دستور عادی است و نه ادبی، پس در هر جمله‌ای می‌آید.
- واژه شمارشی خودِ واژه را عوض می‌کند و نه فقط عدد را.
- برای یک مفهوم سه واژه رایج داشتن حالت عادی است و انتخاب میانشان تصمیم سطح است.
مینا در بابل واژه‌ای را از لایه چینی‌تبار در یک پیام دوستانه به کار برد. جمله درست بود و طرف مقابل جواب داد که چرا این‌قدر رسمی. همان معنا سه واژه داشت و مینا یکی را انتخاب کرده بود که برای قرارداد ساخته شده بود.
خط همان کاری را می‌کند که برچسب سطح
در فارسی برای فهمیدن سطح یک واژه باید بدانید از کجا آمده و آن دانش از تجربه می‌آید. در ژاپنی همین اطلاعات روی کاغذ نوشته شده: کاتاکانا یعنی قرضی، دو کانجی روی هم یعنی رسمی، و کانجی با پایانه هیراگانا یعنی روزمره.
این برای خواننده تازه‌کار یک هدیه است که کسی به آن اشاره نمی‌کند. پیش از آنکه معنای یک واژه را بدانید، سطحش را می‌دانید، و همان یک اطلاعات نیمی از خطاهای سطح را می‌بندد.
لایه‌ها هم بسیار بیشتر از آنچه به نظر می‌رسد در معنا هم‌پوشانی دارند. سه واژه رایج برای یک مفهوم حالت عادی است، و انتخاب میانشان تصمیم درباره سطح است و نه درباره واژگان.
لایه قرضی در دو جای ریل می‌نشیند
اگر لایه‌ها را از آشپزخانه تا قرارداد بچینید، لایه بومی سر چپ است، ترکیب چینی‌تبار سر راست، و لایه قرضی در دو جا: هم به‌عنوان گزینه راحت و مدرن، و هم به‌عنوان اصطلاح تخصصی.
هیچ چیزی در خط این دو کاربرد را از هم جدا نمی‌کند، و همین است که لایه قرضی را برای زبان‌آموز غیرقابل پیش‌بینی می‌کند. همان کاتاکانا هم می‌تواند واژه‌ای باشد که نوجوان‌ها می‌گویند و هم اصطلاحی که در یک مقاله فنی است.
برای فارسی‌زبان این تجربه آشناست: «کامپیوتر» هم عامیانه است و هم فنی، و «رایانه» جای دیگری می‌نشیند. تنها تفاوت این است که در ژاپنی خط لایه را می‌گوید و سطح را نه، پس نیمی از کار انجام شده و نیم دیگر نه.
در ایران واژه ژاپنی از فهرست درس می‌آید
ماده ژاپنی در ایران معمولاً کتاب درسی است و فهرست واژه‌اش بر اساس موضوع درس مرتب شده: خانواده، خرید، سفر. این ترتیب لایه‌ها را قاطی می‌کند و برچسبی هم روی هیچ‌کدام نمی‌گذارد.
ایستادن جایی است که واژگان بالا می‌رود و انتخاب سطح تصادفی می‌ماند، چون هیچ‌وقت گفته نشده که این سه واژه یک معنا دارند و سه سطح. مینا واژه‌اش را از فهرست درس گرفته بود و فهرست نگفته بود کجا به کار می‌رود.
کار درست این است که هر واژه تازه را با لایه‌اش ذخیره کنید، که رایگان است چون خط از قبل گفته است. یک ستون روی کارت: بومی، چینی‌تبار، یا قرضی. همان یک ستون، انتخاب سطح را از تصادف بیرون می‌آورد.
یک مفهوم، سه واژه
هر لایه کجا می‌نشیند، از آشپزخانه تا قرارداد
حس فارسی‌زبان درباره رسمی بودن اینجا منتقل می‌شود، چون فارسی هم سطح رسمی‌اش را به همین شکل ساخته است.
جای هر لایه بر اساس جایی است که معمولاً شنیده می‌شود، از گفتار خودمانی تا نوشتار رسمی. این جای‌گذاری‌ها داوری همین صفحه‌اند.
- واژه‌های بومی روزمرهفعل‌ها و صفت‌ها، و پیش‌فرض در گفت‌وگو
- قرضی‌ها، در کاربرد خودمانیامروزی، سبک، و گاهی عمداً مد روز
- قرضی‌ها، فنیهمان لایه، در حال انجام یک کار تخصصی
- ترکیب‌های چینی‌تبارروزنامه، اطلاعیه رسمی، هرچه نوشته می‌شود تا بایگانی شود
چیزی که این ریل نمی‌تواند نشان بدهد این است که لایه قرضی همزمان در دو جا می‌نشیند، و به همین دلیل دو بار کشیده شده. یک واژه از آن لایه می‌تواند گزینه خودمانی باشد یا گزینه فنی، و هیچ چیزی در خط این دو را از هم جدا نمی‌کند.
دو منبع، و یکی‌شان سطح را نشان می‌دهد
یک دسته هسته مرتب‌شده بر اساس فراوانی جای فهرست فصل کتاب درسی را می‌گیرد، که بر اساس موضوع درس چیده شده. تا ۲۰۲۶ رایگان است، و ارزش رها کردنش را هم باید گفت: بعد از دو هزار واژه، فراوانی دیگر معیار خوبی نیست و باید ماده واقعی جایش را بگیرد.
Tatoeba جای پرسیدن از یک نفر را می‌گیرد، که کاربرد یک آدم را برمی‌گرداند و هیچ حسی از دامنه نمی‌دهد. رایگان است، و سطح در همنشین‌های یک واژه دیده می‌شود: اگر واژه‌ای همیشه کنار واژه‌های رسمی می‌آید، خودش هم رسمی است.
خطا: انتخاب واژه بر اساس اینکه کدام را بلدید
وقتی سه واژه برای یک معنا هست، آنکه انتخاب می‌شود همانی است که اول یاد گرفته‌اید، و ترتیب یاد گرفتن هم تصادفی بوده. نتیجه‌اش جمله‌ای است که درست است و در آن موقعیت ناجور.
آزمونش یک پرسش است: این واژه را کجا دیده‌ام. اگر جوابتان یک قرارداد یا یک خبر است، در پیام دوستانه به کارش نبرید. مینا وقتی این پرسش را اضافه کرد، همان دسته کارت قبلی‌اش کافی بود.
بعد از این هشت مورد
برای اینکه لایه همراه واژه ذخیره شود، ساختن کارتی که یاد بدهد، نه کارتی که روی هم انباشته شود همان ستون را اضافه می‌کند. برای دیدن سطح در همنشین‌ها مطلبی کمی بالاتر از سطح شما، و اینکه چرا همان‌جا نقطه شیرین است ماده را می‌دهد، و اگر مسئله همنشین‌هاست کدام واژه‌ها را انگلیسی کنار هم می‌گذارد و کدام‌ها را هرگز.
پرسش بعدی این است که همان تصمیم سطح در پایانه فعل چطور اجرا می‌شود: سه سطح، و اینکه رابطه تعیینشان می‌کند و نه ادب جواب می‌دهد، و خطی که این لایه‌ها را از هم جدا می‌کند در دو الفبای هجایی، و اینکه هرکدام کجا به کار می‌رود.