کرهای سه لایه واژگان دارد و فارسی هم دارد. لایه بومی همان است که فعل و صفت را میسازد، لایه چینیکرهای همان جایی است که «علم» در فارسی مینشیند، و لایه قرضی همان جایی که «کامپیوتر». همپوشانی این سه، یک واژه مشترک نیست؛ یک مفهوم مشترک است با سه واژه.
هشت مورد زیر همان سه لایه و پیامدشان هستند.
هشت چیزی که سه لایه را از هم جدا میکنند
- 하나، 둘، 셋 اعداد بومیاند و 일، 이، 삼 چینیکرهای.
- عدد بومی و چینیکرهای کارهای متفاوتی میکنند و هیچکدام قابل حذف نیست.
- 학교 از چینی آمده و از تکههایی ساخته شده که تکرار میشوند.
- 오빠 و 형 و 언니 و 누나 چهار واژه برای برادر و خواهرند و به جنس گوینده بستگی دارند.
- 눈치 مفهومی است که در فارسی یک واژه ندارد و باید توضیح داده شود.
- واژههای قرضی از انگلیسی آنقدر بازشکل گرفتهاند که با گوش ناشناختنیاند.
- لایه چینیکرهای از تکههای تکرارشونده ساخته میشود، پس بیشترش رمزگشاییشدنی است.
- انتخاب میان سه واژه یک مفهوم، تصمیم سطح است و نه تصمیم واژگان.
کیانا در ساری برای شمردن ساعت از عدد چینیکرهای استفاده کرد و طرف مقابل مکث کرد. عدد درست بود و دستگاهش غلط: ساعت با عدد بومی شمرده میشود و دقیقه با چینیکرهای. هیچکدام از این دو دستگاه اختیاری نیستند و هر دو در ماه اول لازم میشوند.
همپوشانی همانجایی است که کار در آن است
دانستن یک واژه برای یک مفهوم، دانستن اینکه کدامیک از سهتا را باید گفت نیست. لایه بومی خودمانی و صرفشدنی است، لایه چینیکرهای رسمی و بیشتر اسم، و لایه قرضی امروزی و فنی.
دو دستگاه شمارش روشنترین مثال روزمرهاند و همانجایی که هر زبانآموزی زمین میخورد: بومی برای شمردن چیزها و ساعت، چینیکرهای برای تاریخ و پول و دقیقه. هیچ قاعده معناییای این تقسیم را توضیح نمیدهد و باید بهشکل فهرست برداشته شود.
برای فارسیزبان این وضعیت آشناست و همان آشنایی مفید است: شما هم «شنبه» و «سبت» را قاطی نمیکنید، چون از قبل میدانید هر لایه کجا به کار میرود. همان عادت را منتقل کنید و لایه را با واژه ذخیره کنید.
غربال دوم، نصف لایه رسمی را برمیدارد
لایه چینیکرهای از تکههای تکرارشونده ساخته میشود، درست مثل ریشههای عربی در فارسی. یعنی وقتی چند ده تکه را بشناسید، بخش بزرگی از واژههای رسمی از خودشان باز میشوند و کارت لازم ندارند.
غربال ترتیب دارد: اول هر واژه در متن، بعد آنهایی که از تکهها درنمیآیند، بعد آنهایی که واژه قرضی خواندنی نیستند، بعد آنهایی که دوباره خواهید دید، و آخر ذخیره کردنشان با هرچه لازم دارند، یعنی سطح و برای فعل، بنیادی که از آن صرف میشود.
غربال دومی همان است که کسی اجرایش نمیکند و بیشترین حذف را انجام میدهد. اجرا کردن آن پیش از غربال چهارم همان چیزی است که یک دسته کرهای را در اندازهای نگه میدارد که واقعاً بشود مرورش کرد.
در ایران کرهای از سریال میآید و لایه رسمی غایب است
ورودی کرهای در ایران درام و موسیقی است، و هر دو در لایه بومی و قرضی میمانند. لایه چینیکرهای، که در متن و در محیط رسمی همهجا هست، تقریباً در آن ورودی نیست.
ایستادن جایی است که گفتوگوی روزمره را دنبال میکنید و اولین متن رسمی را نه، و برداشت متعارف این است که آن متن سخت است. متن سخت نیست؛ از لایهای است که ورودی روزانهتان هیچوقت نداشته.
کار درست اضافه کردن یک منبع است و نه عوض کردن همه چیز: هفتهای یک متن خبری کوتاه، فقط برای دیدن تکههای تکرارشونده. سی تکه در دو ماه، و همان متن رسمی که سخت بود باز میشود.
از یک واژه تا یک کارت
کدام واژههای کرهای واقعاً باید ذخیره شوند
نوار دوم همان است که کسی اجرایش نمیکند، و سهم بزرگی از واژگان رسمی را پیش از رسیدن به دسته برمیدارد.
- هر واژه در متناز جمله چندتایی که از تکههایی ساخته شدهاند که از قبل دارید
- از تکهها درنمیآیدکه بخش زیادی از لایه چینیکرهای را بعد از یاد گرفتن تکهها برمیدارد
- واژه قرضی خواندنی نیستهرچند ممکن است برای شنیدنش هنوز کارت لازم داشته باشد
- دوباره خواهید دیدشصادقانه سنجیدهشده، و معمولاً بیش از واقع برآورد میشود
- با هرچه لازم دارد ذخیرهشدهسطح، و برای فعل بنیادی که از آن صرف میشود
نوارها هیچ عددی ندارند چون کسی خواندن شما را نشمرده. ادعا ترتیب است: اجرا کردن غربال دوم پیش از چهارم همان چیزی است که یک دسته کرهای را در اندازهای نگه میدارد که واقعاً بشود مرورش کرد.
دو منبع، و یکیشان فهرست تکههاست
یک فهرست از تکههای پرکاربرد چینیکرهای جای یاد گرفتن جداگانه هر اسم رسمی را میگیرد، چون دیکشنریها واژه فهرست میکنند و نه اجزا. تا ۲۰۲۶ رایگان است، و نویسههای پشتشان اختیاریاند؛ خود تکهها کافیاند.
مدخلهای کرهای ویکیواژه جای دیکشنری دوزبانه را میگیرد، که یک معادل میدهد و ساختار را پنهان میکند. رایگان است و ریشه و نویسه پشت هر هجا را نشان میدهد، که همان چیزی است که غربال دوم را قابل اجرا میکند.
خطا: ذخیره کردن واژه بدون لایهاش
یک کارت با واژه و معنا کامل به نظر میرسد و در کرهای نیست، چون سه واژه برای یک معنا وجود دارد و کارت نمیگوید کدامیک کجا میرود.
یک ستون اضافه کافی است: بومی، چینیکرهای، یا قرضی. رایگان است چون اطلاعات از قبل در منبع هست، و همان یک ستون همان خطایی را میبندد که کیانا با ساعت کرد.
بعد از این هشت مورد
برای اینکه لایه همراه واژه ذخیره شود، ساختن کارتی که یاد بدهد، نه کارتی که روی هم انباشته شود همان ستون را اضافه میکند. برای دیدن لایه رسمی در متن مطلبی کمی بالاتر از سطح شما، و اینکه چرا همانجا نقطه شیرین است ماده را میدهد، و اگر مسئله همنشینهاست کدام واژهها را انگلیسی کنار هم میگذارد و کدامها را هرگز.
پرسش بعدی این است که این واژهها در جمله چطور صرف میشوند: ذرهها، فعل ته جمله، و پایانهای که رابطه را میگوید جواب میدهد، و شکل گفتهشده همین واژهها در صامتهایی که در سه دسته میآیند، و قاعدههایی که سر مرز اجرا میشوند.