فارسی هیچ‌جا جنس را علامت نمی‌زند، حتی در ضمیر: «او» هم مرد است هم زن. یعنی شما در تمام عمرتان یک بار هم مجبور نبوده‌اید جنس فاعل را تصمیم بگیرید، و لهستانی این تصمیم را داخل خود فعل گذاشته.
هشت مورد زیر همان تصمیم‌ها و همان جفتی هستند که هر فعل لهستانی دارد.
- robić و zrobić یک جفت نمودند و دو فعل جدا نیستند.
- Czytałem و Przeczytałem یکی فرایند است و آن یکی کار تمام‌شده.
- iść و chodzić: یکی حرکت این‌بار است و آن یکی حرکت همیشگی.
- Mam dwa koty و Mam pięć kotów: عدد شکل اسم را عوض می‌کند.
- Czy پرسش بله و خیر را باز می‌کند.
- Nie mam czasu: نفی مفعول را به اضافی می‌برد.
- فعل گذشته جنس فاعل را حمل می‌کند، از جمله جنس خود گوینده.
- فارسی در ضمیر هم جنس ندارد، پس این یک مقوله تازه است و نه نسخه سخت‌تر انگلیسی.
ندا در ورشو شش ماه بود که فعل‌ها را درست صرف می‌کرد و همیشه شکل مردانه را می‌گفت، چون کتابش همان را چاپ کرده بود. کسی هم تصحیحش نمی‌کرد، چون منظورش کاملاً روشن بود.
پیش از گفتن یک فعل گذشته، چه چیزهایی باید حل شوند
اول اینکه کدام نیمه جفت نمود: فرایند یا کار تمام‌شده، و گزینه خنثایی وجود ندارد. دوم اینکه فاعل کیست، بر اساس دسته جنسی، از جمله خود شما.
سوم مفرد یا جمع، و کدام جمع: گروهی که مردی در آن است، یا هر چیز دیگری. و چهارم پایانه‌ای که هر سه را با هم حمل می‌کند، در یک هجا.
حلقه سوم باز کشیده شده چون همان است که محاسبه‌شده باقی می‌ماند. زبان‌آموز جنس خودش را زود خودکار می‌کند و دو سال بعد هنوز دارد دسته‌های جمع را حساب می‌کند.
یک جمله، چهار شکل
همان فعل گذشته چهار پایانه متفاوت می‌گیرد، بر اساس واقعیت‌هایی درباره فاعل که فارسی هیچ‌کدامشان را علامت نمی‌زند.
شکل مونث مفرد را زنی می‌گوید که درباره خودش حرف می‌زند، و با شکل مذکر یک مصوت فرق دارد. شکل مذکر مفرد همان است که بیشتر کتاب‌ها به‌عنوان پیش‌فرض چاپ می‌کنند، و خودش دوباره بر اساس جاندار بودن اسم تقسیم می‌شود.
جمع غیرمردانه زن و بچه و شی و مفهوم را در یک دسته می‌گذارد و با فاصله بزرگ‌تر است. و جمع مردانه هر گروهی است که مردی در آن باشد، هر تعداد زن هم که در آن گروه باشند.
خانه پایین راست همان است که آدم‌ها را غافلگیر می‌کند: یک مرد در گروهی از بیست زن، کل جمله را به دسته دیگر می‌برد. این دستور است و نه اظهارنظری درباره چیزی، و قابل مذاکره هم نیست.
چرا برای شما این یک مقوله تازه است
یک انگلیسی‌زبان دست‌کم he و she را دارد و ایده «زبان جنس را می‌داند» برایش آشناست. شما حتی آن را ندارید: «او» در فارسی همه را پوشش می‌دهد و شما هرگز مجبور نبوده‌اید بدانید طرف مقابل زن است یا مرد تا بتوانید جمله بسازید.
نتیجه‌اش این است که این یک نکته گرامری نیست، یک عادت تازه است. باید پیش از باز کردن دهان چیزی را بدانید که فارسی هرگز از شما نپرسیده، و همین است که آن را از هفت حالت هم دیرتر خودکار می‌کند.
کار عملی ساده است و از خود شما شروع می‌شود: هر جمله‌ای که درباره خودتان می‌گویید، شکل درست جنس خودتان را بگیرد. این تنها بخشی است که هرگز عوض نمی‌شود و به همین دلیل زودتر از همه خودکار می‌شود.
یک جمله، چهار شکل
چه کسی حرف می‌زند، و چند نفر، و فعل درباره‌اش چه می‌کند
همان فعل گذشته چهار پایانه متفاوت می‌گیرد، بر اساس واقعیت‌هایی درباره فاعل که فارسی هیچ‌کدامشان را علامت نمی‌زند.
بدون مرد
- با شکل مذکر یک مصوت فرق دارد
- با فاصله بزرگ‌تر از آن یکی دسته جمع
با یک مرد
- شکلی که بیشتر کتاب‌ها پیش‌فرض چاپش می‌کنند
- فعل و صفت و عدد، هر سه شکل دیگری می‌گیرند
خانه پایین راست همان است که آدم‌ها را غافلگیر می‌کند: یک مرد در گروهی از بیست زن، کل جمله را به دسته دیگر می‌برد. این دستور است و نه اظهارنظری درباره چیزی، و قابل مذاکره هم نیست.
جفت نمود، که مسئله جدایی است
هر فعل لهستانی دو نیمه دارد و فرهنگ دوزبانه معمولاً یکی‌شان را می‌دهد و اسمش را می‌گذارد «فعل». robić و zrobić یک جفت‌اند، و Czytałem و Przeczytałem دو خبر متفاوت می‌دهند.
فارسی چنین تقسیمی ندارد و با قید و بافت همان کار را می‌کند. یعنی این یکی هم انتخابی است که در فارسی اختیاری است و در لهستانی اجباری، و نیمه‌ای که یاد نگرفته باشید همان نیمه‌ای است که لازم دارید.
با چه چیزی کار کنید
فرهنگ بزرگ زبان لهستانی جای فرهنگ دوزبانه را می‌گیرد، که یک نیمه جفت نمود را می‌دهد و اسمش را می‌گذارد آن واژه. رایگان است، و شریک نمود را همراه مدخل می‌آورد.
انکی با هر دو نیمه جفت روی یک کارت، جای فهرست واژگانی را می‌گیرد که هر فعل را در یک خط می‌نویسد و در واقع نیمی از آن مورد را ذخیره می‌کند. روی دسکتاپ و اندروید رایگان است و روی iOS یک بار پولی.
بعد از این هشت مورد
چون نمود همان تقسیمی است که انگلیسی با زمان‌ها می‌سازد، کدام شکل فعل، و هرکدام درباره زمان چه می‌گوید همان تمایز را از سمت دیگری نشان می‌دهد. برای خطاهایی که سال‌ها می‌مانند خطاهایی که سال‌ها مطالعه را دوام می‌آورند، و دلیل چسبندگی‌شان کمک می‌کند، و برای نگه داشتن جفت‌ها مرور یک واژه دقیقاً وقتی که دارید از دستش می‌دهید.
پایانه‌هایی که این تصمیم‌ها را حمل می‌کنند در عددها حالت را عوض می‌کنند، و همان بخشی است که کسی هشدارش را نمی‌دهد شمرده شده‌اند، و گفتنشان در خوشه‌ها یک مصوت اضافه می‌گیرند، و سه سایشی در یک جعبه می‌افتند.