فارسی هیچ پایانه‌ای ندارد که شکلش را از مصوت قبلی بگیرد. ترکی تقریباً هیچ پایانه‌ای ندارد که نگیرد، و همین یک تفاوت است که یک پایانه را به هشت شکل تبدیل می‌کند.
هشت مورد زیر همان قاعده و همان استثناهایی هستند که برای شما بیشتر از هر خواننده دیگری آشنا درمی‌آیند.
- a و ı و o و u پسین‌اند و e و i و ö و ü پیشین.
- evde و okulda یک پایانه‌اند با دو شکل.
- پایانه دوشکلی فقط پیشین و پسین را کپی می‌کند.
- پایانه چهارشکلی گردی را هم کپی می‌کند.
- kitaplar و evler همان قاعده روی جمع است.
- نیمه دوم قاعده مال صامت است: پایانه بعد از صدای بی‌واک سخت می‌شود.
- saat قاعده را می‌شکند، و واژه‌های قرضی هم همین‌طور.
- واژه‌ای که مصوت‌هایش داخل خودش هماهنگ نیستند، تقریباً همیشه قرضی است.
بهنام در کرج شش ماه جدول پایانه‌ها را می‌نوشت و همیشه درست می‌نوشت. مسئله جای دیگری بود: در گفتار وقت محاسبه ندارید، و او هر جمله را با یک مکث کوتاه شروع می‌کرد تا شکل درست را پیدا کند.
دو قاعده، سه پرسش
پیش از چسباندن هر پایانه سه چیز روشن می‌شود. اول آخرین مصوت واژه: پیشین بود یا پسین، و گرد بود یا نه. هر پایانه‌ای اولی را کپی می‌کند و فقط پایانه چهارشکلی دومی را.
دوم آخرین صدای واژه. اگر واک‌دار باشد پایانه صامت نرمش را نگه می‌دارد و اگر بی‌واک باشد سخت می‌شود. این همان کاری است که انگلیسی هم با جمع خودش می‌کند و کسی رویش اسم نمی‌گذارد.
سوم خود پایانه: دوشکلی است یا چهارشکلی. این سومی را هیچ کتابی به‌عنوان قاعده اعلام نمی‌کند، و به همین دلیل کسی که چهارشکلی را تمرین کرده از دوشکلی جا می‌خورد. اینکه هر پایانه از کدام نوع است باید همراه خودش حفظ شود.
هشت شکل، و نیمی از آن مال صامت‌هاست
پایانه مکان را در نظر بگیرید. سطر بالا بعد از صدای واک‌دار می‌آید و سطر پایین بعد از بی‌واک، و ستون‌ها مصوت آخر واژه‌اند. چهار خانه سطر بالا «دا» و «ده» می‌شوند و چهار خانه سطر پایین «تا» و «ته».
این پایانه روی مصوت دوشکلی است، پس چهار ستون به دو شکل تا می‌خورند. یک پایانه چهارشکلی هر چهار ستون را با مصوت متفاوت پر می‌کند، و هشت شکل سطحی از همین‌جا درمی‌آید.
کاری که این قاعده برای فارسی‌زبان انجام می‌دهد
واژه بومی ترکی تقریباً هرگز مصوت پیشین و پسین را در خودش قاطی نمی‌کند. یعنی وقتی واژه‌ای می‌بینید که داخل خودش هماهنگ نیست، تقریباً همیشه قرضی است، و قرض‌ها بیشترشان از عربی و فارسی آمده‌اند.
این یک ابزار رایگان است که هیچ کتاب انگلیسی‌زبانی به شما نمی‌دهد. ساعت، کتاب، دفتر، قلم: هرکدام از این‌ها هم استثنای قاعده‌اند و هم واژه‌ای که از قبل می‌شناسید، و همین دو با هم اتفاقی نیست.
فهرست استثناها به همین دلیل برای شما فهرست حفظ کردنی نیست. فهرست شناختن است، و شناختن از حفظ کردن ارزان‌تر تمام می‌شود.
دو قاعده، سه پرسش
چه چیزهایی پیش از چسباندن یک پایانه بررسی می‌شوند
هر دو شاخه ماشینی‌اند و هیچ‌کدام تصمیم نیستند، و به همین دلیل خودکار می‌شوند به‌جای اینکه محاسبه بمانند.
پایانه‌ای که قرار است بچسبد
- آخرین مصوت چه بوددو ویژگی، کپی‌شده، و تمام قاعده مصوت همین است
- پیشین یا پسین، که هر پایانه‌ای کپی‌اش می‌کند
- گرد یا نه، که فقط پایانه چهارشکلی کپی‌اش می‌کند
- قرض‌هایی که هرگز هماهنگ نشدند، و فهرستشان کوتاه است
- آخرین صدا چه بودنیمه‌ای که آرام‌تر است و از قلم می‌افتد
- واک‌دار، و پایانه صامت نرمش را نگه می‌دارد
- بی‌واک، و پایانه سخت می‌شود
- همان کاری که انگلیسی با جمع خودش می‌کند
- خود پایانه چیستاینکه دو شکل دارد یا چهار
- پایانه دوشکلی یک ویژگی را کپی می‌کند
- پایانه چهارشکلی هر دو را
- و انگشت‌شماری اصلاً عوض نمی‌شوند
شاخه سوم را هیچ‌کس به‌عنوان قاعده اعلام نمی‌کند، و به همین دلیل کسی که پایانه چهارشکلی را تمرین کرده از دوشکلی جا می‌خورد. اینکه هر پایانه از کدام نوع است باید همراه خود پایانه ذخیره شود.
و اگر ترکی آذری بلد باشید
میلیون‌ها نفر در ایران این قاعده را از بچگی در دهانشان دارند و هیچ‌وقت اسمش را نشنیده‌اند. برای آن‌ها این صفحه یک قاعده تازه نیست، بلکه فهرستی است از جاهایی که ترکی استانبولی شکل دیگری انتخاب کرده.
تفاوت‌ها کم‌اند و در چند پایانه متمرکزند، پس کسی که آذری بلد است این بخش را در یک هفته می‌بندد و بقیه وقتش را جای دیگری خرج می‌کند. کسی که فقط فارسی بلد است، همین بخش را یک ماه کار دارد.
با چه چیزی کار کنید
جدول هماهنگی که بلند تکرار شود، جای اعمال آگاهانه قاعده در هر جمله را می‌گیرد، که تمرین نوشتاری همان را می‌سازد. رایگان است، و فقط بلند جواب می‌دهد، چون گفتار به شما فرصت محاسبه نمی‌دهد.
دیکته ترکی روی گوشی جای پرسیدن از کسی را می‌گیرد که درست بود یا نه، که تشویق برمی‌گرداند. رایگان و نصب‌شده است، و مصوت غلط به شکل واژه دیگری روی صفحه ظاهر می‌شود.
بعد از این هشت مورد
چون تفاوت‌ها در یک مصوت جمع شده‌اند، ship و sheep: تمرین گوش روی یک صدا در هر بار همان روش را می‌دهد. برای نگه داشتن فهرست استثناها مرور یک واژه دقیقاً وقتی که دارید از دستش می‌دهید کار می‌کند، و برای اینکه کدام هجا بخورد کدام هجا را بزنید، و هجای غلط چطور واژه را عوض می‌کند.
خود صفی که این پایانه‌ها در آن می‌نشینند در جایگاه‌ها را یاد بگیرید، نه پایانه‌ها را است، و واژه‌هایی که استثنا از میانشان درمی‌آید در دو واژه امروزی برای یک معنا، و انتخابی که چیزی می‌گوید.