انتخاب میان دو تلفظ یک دقیقه وقت می‌برد و کشش مصوت‌ها یک سال. و همان کشش، دقیقاً همان چیزی است که فارسی امروز از دست داده، پس گوش شما هیچ حدسی درباره‌اش ندارد.
هشت مورد زیر همان دو دستگاه و همان یک چیزی هستند که هر دو ننوشته‌اند.
- در تلفظ کلاسیک v صدای w می‌دهد.
- در تلفظ کلاسیک c همیشه k است.
- دوگانه‌مصوت ae مثل ay انگلیسی خوانده می‌شود.
- ماکرون مصوت بلند را علامت می‌زند و فقط در نسخه‌های آموزشی می‌آید.
- قاعده هجای یکی‌مانده‌به‌آخر جای تکیه را تعیین می‌کند.
- تلفظ کلیسایی با کلاسیک فرق دارد و عملاً ایتالیایی است.
- کشش مصوت واژه‌ها را از هم جدا می‌کند و در هیچ متن باستانی نوشته نشده.
- فارسی کشش را از دست داده، پس این تمایز از صفر ساخته می‌شود.
نیما در تهران بین دو تلفظ یک ماه مردد ماند و بالاخره کلاسیک را انتخاب کرد. سه سال بعد شعر می‌خواند و وزنش درنمی‌آمد، و مسئله هیچ ربطی به آن انتخاب نداشت.
دستگاه بازسازی‌شده کلاسیک در برابر کلیسایی
هیچ تیکی اینجا نیست: اینکه کدام ستون درست است کاملاً به این بستگی دارد که به سراغ کدام متن‌ها می‌روید، و هر دو زمانی لاتین عادی کسی بوده‌اند.
کلاسیک برای گفتار تحصیل‌کرده حدود قرن اول پیش از این دوره بازسازی شده، و کلیسایی عملاً ایتالیایی است و به‌جای بازسازی، پیوسته در کاربرد بوده.
در کلاسیک c و g همه‌جا سخت‌اند و در کلیسایی پیش از مصوت‌های پیشین نرم می‌شوند. v در کلاسیک w است و در کلیسایی v. دوگانه‌مصوت ae در کلاسیک مثل ay است و در کلیسایی یک e ساده. h در کلاسیک تلفظ می‌شود و در کلیسایی ساکت است.
کلاسیک به شعر می‌خورد، که الگوهایش فرضش گرفته‌اند، و کلیسایی به سرود و مراسم و اسناد سده‌های میانه. و ردیف آخر در هر دو ستون یکی است: کشش مصوت واژه‌ها را جدا می‌کند و نوشته نمی‌شود.
به همان ردیف آخر دقت کنید. در هر دو ستون یکسان است، همان بخشی است که واقعاً وقت می‌برد، و همان بخشی است که هیچ‌کدام از دو دستگاه نمی‌نویسدش.
چهار چیز، و پایینی‌اش روی هیچ صفحه‌ای که می‌خوانید نیست
به ترتیب وابستگی چیده شده و نه به ترتیب سختی. طبقه پایین را بردارید و سه طبقه بالایش حدس‌اند، هر قدر هم با دقت مطالعه شوند.
پایین‌ترین طبقه این است که مصوت بلند است یا نه: در هیچ متن باستانی نوشته نشده و فقط در نسخه‌هایی که برای زبان‌آموز ساخته شده‌اند علامت می‌خورد. بالای آن جای تکیه: هجای یکی‌مانده‌به‌آخر اگر سنگین باشد، وگرنه یکی جلوتر، که قاعده‌ای یک‌خطی است.
بالاتر ضرب‌آهنگ جمله: اینکه نثر بلند چه شکلی به گوش می‌آید و شنونده می‌تواند دنبالش کند یا نه. و بالاترین طبقه شنیدن وزن است: شعر که به‌عنوان شعر خوانده شود، و همان‌جاست که بیشتر آدم‌ها متوجه می‌شوند چیزی درست نیست.
همین است که وزن‌شناسی حس یک تخصص جدا می‌دهد و نیست. خواننده‌ای که از اولین کارت واژگانش کشش را ذخیره کرده، می‌بیند بیشتر یک مصراع خودش را می‌خواند، و آنکه نکرده باید یک‌جا اطلاعاتی را تامین کند که هرگز جمعشان نکرده بود.
چرا این برای گوش فارسی سنگین‌تر است
فارسی امروز کشش مصوت را از دست داده و هیچ جفت واژه‌ای در فارسی فقط با آن از هم جدا نمی‌شود. یعنی برخلاف کسی که زبانش کشش دارد، شما نه حدس درستی دارید و نه حدس غلطی؛ اصلاً حدسی ندارید.
خبر خوب این است که همین یعنی چیزی برای شکستن هم ندارید. کاری که لازم است ذخیره کردن کشش از همان روز اول است، همراه خود واژه، دقیقاً مثل جنس اسم.
و یک نکته آشنا هم هست: شعر کلاسیک فارسی هم وزن دارد و شما وزنش را می‌شنوید بی‌آنکه قاعده‌اش را بلد باشید. همان حس، اینجا با ماده دیگری ساخته می‌شود و از پایین ساخته می‌شود.
چه چیزی روی چه چیزی سوار است
چهار چیز، و پایینی‌اش روی هیچ صفحه‌ای که می‌خوانید نیست
به ترتیب وابستگی چیده شده و نه به ترتیب سختی. طبقه پایین را بردارید و سه طبقه بالایش حدس‌اند، هر قدر هم با دقت مطالعه شوند.
- شنیدن وزنشعر که به‌عنوان شعر خوانده شود، و همان‌جا بیشتر آدم‌ها متوجه می‌شوند چیزی درست نیست
- ضرب‌آهنگ یک جملهاینکه نثر بلند چه شکلی است، و شنونده می‌تواند دنبالش کند یا نه
- جای تکیههجای یکی‌مانده‌به‌آخر اگر سنگین باشد، وگرنه یکی جلوتر: قاعده‌ای یک‌خطی
- اینکه مصوت بلند است یا نهدر هیچ متن باستانی نوشته نشده، و فقط در نسخه‌های آموزشی علامت می‌خورد
همین است که وزن‌شناسی حس یک تخصص جدا می‌دهد و نیست. خواننده‌ای که از اولین کارت واژگانش کشش را ذخیره کرده می‌بیند بیشتر یک مصراع خودش را می‌خواند، و آنکه نکرده باید یک‌جا اطلاعاتی را تامین کند که هرگز جمعشان نکرده بود.
با چه چیزی کار کنید
نسخه‌ای که ماکرون‌ها را چاپ می‌کند جای جست‌وجوی هر مصوت در فرهنگ لغت را می‌گیرد، که هیچ‌کس ادامه‌اش نمی‌دهد. به قیمت یک کتاب تمام می‌شود، و چند ماهش کشش‌ها را داخل خود واژه‌ها می‌گذارد.
کتاب Vox Latina جای قبول کردن حرف یک معلم درباره صداها را می‌گیرد. پولی است، در ۱۹۶۵ منتشر شد، و بازسازی‌های قطعی را از حدس‌ها جدا می‌کند.
بعد از این هشت مورد
چون کل کار روی تکیه و کشش است، کدام هجا را بزنید، و هجای غلط چطور واژه را عوض می‌کند همان دستگاه را باز می‌کند. برای ضرب‌آهنگ جمله چرا انگلیسی بعضی واژه‌ها را می‌زند و بقیه را می‌بلعد کمک می‌کند، و برای دیدن صدا به‌صورت نشانه یک نشانه برای هر صدا، تا واژه ناآشنا گفتنی شود.
اینکه فارسی کِی کشش را از دست داد در قاعده تکیه روی هجای آخر است و فعل‌ها استثنای آن آمده، و متنی که این را رویش تمرین می‌کنید در دو واژه ناشناخته در هر صفحه، وگرنه خواندن نیست.