تکیه در فارسی روی هجای آخر است و شما این را بی‌خطا اجرا می‌کنید. چیزی که نمی‌توانید بگویید این است که فعل‌ها استثنای آن‌اند، و همان استثناست که گفتار عادی را می‌سازد.
هشت مورد زیر همان قاعده و همان جاهایی هستند که قاعده را می‌شکنند.
- فارسی شش مصوت دارد.
- ق و غ در فارسی امروز یک صدا هستند.
- کوتاه و بلند بودن مصوت‌ها دیگر تمایز نمی‌سازد.
- فارسی صدای w ندارد.
- تکیه معمولاً روی هجای آخر است.
- پیشوند «می» تکیه را از فعل می‌گیرد.
- نفی تکیه را از «می» هم می‌گیرد.
- در حالت ندا تکیه به هجای اول برمی‌گردد.
لیلا برای همکار خارجی‌اش صرف فعل را نوشت و هر شکل را درست هم خواند. همکارش بعد از یک ماه هنوز همه فعل‌ها را با تکیه روی هجای آخر می‌گفت، و لیلا فقط می‌توانست بگوید که این‌طوری غلط است، نه اینکه چرا.
کدام واژه‌ها از قاعده پیروی می‌کنند
اسم و صفت تقریباً همیشه تکیه را روی هجای آخر می‌گذارند و استثناهایشان فهرست کوتاهی است. شکل برهنه فعل هم از قاعده پیروی می‌کند، و همین شکل است که کتاب اول از همه یاد می‌دهد. نشانه جمع هم تکیه را می‌گیرد، که خودش قاعده است و نه استثنا.
دو سطر بعدی قاعده را می‌شکنند. فعلی که پیشوند استمراری دارد، تکیه‌اش روی همان پیشوند می‌رود، و این بیشتر گفتار عادی است. فعل منفی هم تکیه را روی نفی می‌برد، که از پیشوند دیگر جلو می‌زند.
سطر آخر واقعاً حل‌نشده است و نه فقط برای شما نامعلوم. قرض‌های تازه را گویشورهای مختلف جور دیگری تکیه می‌دهند و هیچ مرجعی تثبیتشان نکرده، پس کسی که دو تلفظ می‌شنود واقعاً دو تلفظ می‌شنود.
یک فعل، سه شکل، و تکیه دو بار جابه‌جا می‌شود
شکل برهنه گذشته تکیه را روی هجای آخر دارد، دقیقاً همان‌طور که قاعده می‌گوید. با پیشوند استمراری تکیه جلو می‌آید و روی پیشوند می‌نشیند. با نفی دوباره جابه‌جا می‌شود و روی نفی می‌رود، که بر پیشوند دیگر مقدم است.
و در یک جمله کامل، فعل آخر می‌آید. یعنی تکیه غلط دقیقاً جایی می‌افتد که شنونده بیشترین توجه را دارد، و به همین دلیل این خطا از هر خطای تکیه‌ای دیگری بیشتر شنیده می‌شود.
حالت ندا، که هیچ کتابی نمی‌نویسدش
وقتی کسی را صدا می‌کنید تکیه به هجای اول برمی‌گردد. همین یک جابه‌جایی تفاوت میان گفتن نام کسی و صدا کردن اوست، و شما هر روز چند بار اجرایش می‌کنید.
کسی که فارسی یاد می‌گیرد این را نمی‌شنود و نام‌ها را با تکیه آخر صدا می‌زند. نتیجه‌اش قابل فهم است و کمی سرد، و هیچ‌کس هم توضیحش نمی‌دهد چون هیچ‌کس آگاهانه نمی‌داندش.
یک فعل، سه شکل
تکیه کجا می‌افتد وقتی پیشوندها سوار می‌شوند
هر قاب همان یک فعل است. هیچ‌چیز در پایانه عوض نشده، و هجای تکیه‌دار دو بار جابه‌جا شده.
- ۰۱شکل برهنه گذشتهتکیه روی هجای آخر، دقیقاً همان‌طور که قاعده می‌گوید
- ۰۲با پیشوند استمراریتکیه جلو می‌آید و روی پیشوند می‌نشیند
- ۰۳با نفیتکیه دوباره جابه‌جا می‌شود، روی نفی، که بر پیشوند دیگر مقدم است
- ۰۴در یک جمله کاملو فعل آخر می‌آید، پس تکیه غلط جایی می‌افتد که شنونده بیشترین توجه را دارد
قاب چهارم دلیل این است که این مسئله بیشتر از یک قاعده تکیه معمولی اهمیت دارد. فارسی فعل را ته جمله می‌گذارد، پس خطا در اینجا خطایی است در همان نقطه‌ای از جمله که بیشترین وزن را حمل می‌کند.
صداهایی که فارسی امروز ندارد
ق و غ در فارسی ایران یک صدا هستند و تفاوتشان فقط املایی است. کوتاه و بلند بودن مصوت‌ها هم دیگر تمایز نمی‌سازد، برخلاف دری و تاجیکی که هنوز نگهش داشته‌اند.
و فارسی صدای w ندارد، پس واژه‌های قرضی که آن را دارند با نزدیک‌ترین صدا بازنویسی می‌شوند. هر سه اینها وقتی به کار می‌آیند که کسی از شما بپرسد چرا دو حرف یک صدا می‌دهند.
شش مصوت هم عدد کمی است و همین فارسی را از این یک جهت آسان می‌کند: هر زبان‌آموزی که از انگلیسی یا فرانسه بیاید، مصوت‌های بیشتری در دهانش دارد تا آنچه لازم است. سختی جای دیگری است و شما آن را در قاب‌های بالا دیدید.
و همین است که ترتیب کار را روشن می‌کند: صداها یک هفته وقت می‌برند و تکیه فعل‌ها یک ماه. هر کلاسی که این دو را برعکس بچیند، وقت را روی نیمه ارزان خرج کرده.
با چه چیزی کار کنید
یک صدای گفتارساز فارسی جای این را می‌گیرد که برای هر جمله‌ای که ساخته‌اید یک گویشور حاضر باشد. در سیستم‌عامل رایگان است، و دقیقاً روی همان فعل‌های پیشونددار که این صفحه درباره‌شان است غیرقابل اعتماد است.
فهرستی از فعل‌ها با تکیه علامت‌خورده، جای کشف اتفاقی الگو بعد از یک سال را می‌گیرد، که مسیر معمول است. ساختنش رایگان است، و بیست فعل در سه شکل الگو را جا می‌اندازد.
بعد از این هشت مورد
چون تمام مسئله جای تکیه است، کدام هجا را بزنید، و هجای غلط چطور واژه را عوض می‌کند همان مسئله را در زبانی نشان می‌دهد که تکیه‌اش کمتر قاعده‌مند است. برای تکیه در سطح جمله چرا انگلیسی بعضی واژه‌ها را می‌زند و بقیه را می‌بلعد کمک می‌کند، و برای تمرین همراه یک ضبط حرف زدن همراه یک ضبط، و چیزی که درست می‌کند.
حرف‌هایی که این صداها را می‌نویسند در واژه‌ای را می‌خوانید که ندیده‌اید، و واژه‌ای را غلط می‌نویسید که شنیده‌اید شمرده شده‌اند، و فعل‌هایی که این جابه‌جایی رویشان می‌افتد در بیشتر کارها در فارسی فعل نیستند.