در لاتین هیچ چیدمانی غیردستوری نیست و هیچ‌کدامشان هم خنثی نیست. فارسی هم ترتیبش تا حد زیادی آزاد است و جای پیش از فعل را برای برجسته‌سازی نگه داشته، پس ایده «ترتیب معنا دارد» برایتان تازه نیست.
هشت مورد زیر همان چیدمان‌ها و همان چهار ساختی هستند که جای بند را می‌گیرند.
- Dicit puellam venire یعنی می‌گوید دختر می‌آید، با مفعولی و مصدر.
- نقل قول غیرمستقیم واژه‌ای برای «که» ندارد.
- ut با التزامی بند هدف می‌سازد.
- cum با التزامی بند زمان و علت می‌سازد.
- توالی زمان‌ها تعیین می‌کند التزامی کدام زمان را می‌گیرد.
- صفت فعلی الزامی، الزام را در یک واژه جا می‌دهد.
- شمردن فعل‌های صرف‌شده یعنی شمردن بندها.
- فارسی هم جای پیش از فعل را برای برجسته‌سازی نگه داشته.
آرمین در مشهد جمله‌های شش‌خطی سیسرو را واژه‌به‌واژه تجزیه می‌کرد و هر بار وسطش گم می‌شد. وقتی فعل‌های صرف‌شده را شمرد، دید آن جمله فقط دو بند دارد، و باقی‌اش عبارت‌هایی بود که می‌شد یکجا برداشتشان.
یک جمله، چهار چیدمان
هر قاب همان واژه‌ها را با همان پایانه‌ها دارد، پس هر چهار یک معنا می‌دهند و هیچ‌کدام یک چیز نمی‌گویند.
فاعل و مفعول و فعل ترتیب بی‌نشان است: چیزی برجسته نمی‌شود و چیدمان ادعایی نمی‌کند. مفعول در اول یعنی آن چیزی که رویش عمل شده موضوع است، اغلب چون از قبل درباره‌اش حرف زده می‌شد.
فعل در اول یعنی خود کار خبر است، که در شروع یک روایت عادی است. و واژه کلیدی نگه‌داشته تا آخر: جایگاه آخر آن یکی جای پرفشار است، و واژه‌ای که عقب افتاده سنگین فرود می‌آید.
ترجمه به ترتیب عادی، هر چهار قاب را در یک جمله جمع می‌کند. هیچ‌چیز از معنا از دست نمی‌رود و همه‌چیز از برجسته‌سازی، و به همین دلیل خواندن و ترجمه کردن دو کار متفاوت‌اند.
چه چیزی از فارسی به شما رسیده
فارسی هم پایانه ندارد ولی نقش‌ها را با «را» و کسره اضافه و حروف اضافه علامت می‌زند، و به همین دلیل می‌شود اجزای جمله را جابه‌جا کرد بی‌آنکه معنا عوض شود. شما هر روز همین کار را می‌کنید.
و جای پیش از فعل در فارسی همان کاری را می‌کند که جای آخر در لاتین: چیزی که آنجا بنشیند برجسته می‌شود. یعنی ایده اینکه یک جایگاه بار معنایی دارد، برای شما یک قاعده تازه نیست.
چیزی که تازه است دامنه است. لاتین همه ترتیب‌ها را مجاز می‌کند و به هرکدام کاری می‌دهد، جایی که فارسی چند چیدمان رایج دارد. یعنی همان حس را دارید و باید بزرگش کنید.
چهار ساختی که کار بندهای پیرو را می‌کنند
همین است که یک جمله لاتین می‌تواند شش خط طول بکشد و دو فعل صرف‌شده داشته باشد. هر تکه یک عبارت است که چیزی را حمل می‌کند که فارسی با «که» و «چون» بازش می‌کند.
اول صفت فعلی، که با اسمی که از قبل در جمله هست مطابقت می‌کند و معنای «وقتی» و «چون» و «هرچند» را حمل می‌کند. دوم یک اسم و صفت فعلی جدا افتاده: یک شرایط کامل در دو واژه، که از نظر دستوری بیرون بقیه جمله است.
سوم مفعولی و مصدر: نقل قول غیرمستقیم بدون هیچ واژه‌ای برای «که»؛ فاعل به مفعولی می‌رود و فعل به مصدر. و چهارم اسم مصدر و صفت فعلی الزامی: تبدیل یک کار به چیزی که بشود پایانه حالت رویش گذاشت.
فعل‌های صرف‌شده را بشمارید و بندها را شمرده‌اید. هر چیزی که اینجا کشیده شده یک عبارت است، یعنی می‌شود یکجا برش داشت به‌جای تجزیه واژه‌به‌واژه، و همین است که جمله‌های بلند را خواندنی می‌کند و نه صرفاً بلند.
بندها کجا رفتند
چهار ساخت که کار بندهای پیرو را می‌کنند
همین است که یک جمله لاتین می‌تواند شش خط طول بکشد و دو فعل صرف‌شده داشته باشد. هر تکه یک عبارت است که چیزی را حمل می‌کند که یک بند بازش می‌کند.
- ۰۱یک صفت فعلیمطابق با اسمی که از قبل در جمله هست، و حامل وقتی و چون و هرچند
- ۰۲یک اسم و صفت فعلی، جدا افتادهیک شرایط کامل در دو واژه، دستوری بیرون بقیه جمله
- ۰۳مفعولی و مصدرنقل قول غیرمستقیم بدون واژه‌ای برای که: فاعل مفعولی، فعل مصدر
- ۰۴اسم مصدر و صفت فعلی الزامیتبدیل یک کار به چیزی که بشود پایانه حالت رویش گذاشت
فعل‌های صرف‌شده را بشمارید و بندها را شمرده‌اید. هر چیزی که اینجا کشیده شده یک عبارت است، یعنی می‌شود یکجا برش داشت به‌جای تجزیه واژه‌به‌واژه، و همین است که جمله‌های بلند را خواندنی می‌کند و نه صرفاً بلند.
با چه چیزی کار کنید
شرح‌های کالج دیکنسون جای یادداشت‌های یک نسخه درسی را می‌گیرد، که برای امتحان نوشته شده. رایگان است، و یادداشتی که یک ساخت را توضیح می‌دهد دقیقاً همان لحظه‌ای می‌رسد که سختی می‌رسد.
دستور آلن و گرینو جای خلاصه دستور ته کتاب درسی را می‌گیرد، که تا مرز بی‌فایدگی فشرده شده. اولین بار در ۱۹۰۳ چاپ شد، مدت‌هاست از حق نشر خارج است، و نسخه‌های رایگانش همه‌جا هست.
بعد از این هشت مورد
چون همه‌اش درباره بندهای پیرو است، who و which و that، و اینکه ویرگول کجا می‌رود نشان می‌دهد وقتی زبانی این بندها را با واژه باز کند چه شکلی می‌شود. برای نقل قول غیرمستقیم عقب بردن حرف کسی به اندازه یک پله در زمان کمک می‌کند، و برای اینکه ترتیب کجا آزاد است جایی که انگلیسی اصرار می‌کند، و جایی که دستتان را باز می‌گذارد.
پایانه‌هایی که این آزادی را ممکن می‌کنند در پایانه‌ها از خانه‌ها کمترند، پس خواندن یعنی نگه داشتن ابهام آمده‌اند، و همان جایگاه برجسته در زبان خودتان در بیشتر کارها در فارسی فعل نیستند.