فعل لاتین دو بن دارد و همه‌چیز از آن‌ها آویزان است. این معماری را از فارسی می‌شناسید: هر فعل فارسی هم یک بن حال دارد و یک بن گذشته، و بقیه‌اش پایانه است.
هشت مورد زیر همان بن‌ها و همان چهار بلوکی هستند که کل دستگاه را می‌سازند.
- amo و amas و amat و amamus و amatis و amant صرف حال یک فعل‌اند.
- هر فعل چهار بخش اصلی دارد و فرهنگ لغت هر چهار را می‌دهد.
- amabam گذشته استمراری است، amabo آینده، و amavi ماضی.
- amatur مجهول است و با پایانه دیگری ساخته می‌شود.
- amet شکل التزامی است.
- اسم فاعل و اسم مفعول از بن سوم می‌آیند.
- فارسی هم دو بن دارد، حال و گذشته، و بقیه‌اش پایانه است.
- ماضی مجهول دو واژه است و زمانش روی واژه دوم سوار است.
کامیار در شیراز جدول‌های صرف را فصل به فصل حفظ می‌کرد و هر فصل را هم می‌گرفت. مسئله وقتی پیدا شد که فعلی را در متن دید که در هیچ جدولی نبود، چون بخش دومش را یاد نگرفته بود و بدون آن هیچ جدولی ساخته نمی‌شد.
دو بن، و هر چیزی که از آن‌ها آویزان است
شاخه‌ها تاریخ زبان نیستند. کاری هستند که با بخش‌هایی که یاد گرفته‌اید انجام می‌دهید، و دانستن اینکه روی کدام شاخه‌اید نام زمان را می‌گوید.
بن حال کار در جریان را در سه بازه زمانی می‌سازد: حال، با پایانه‌های مستقیم روی بن؛ گذشته استمراری، با یک نشانه که کار عادتی و تکراری را هم می‌پوشاند؛ و آینده، با دو نشانه متفاوت بسته به صرف.
بن ماضی کار تمام‌شده را در سه بازه می‌سازد و اغلب از روی بن حال قابل پیش‌بینی نیست: ماضی با پایانه‌های خودش که شبیه هیچ‌چیز در نیمه حال نیست، ماضی بعید که پیش از نقطه‌ای دیگر در گذشته تمام شده، و آینده کامل که پیش از نقطه‌ای در راه تمام می‌شود.
بن سوم اصلاً زمان نیست و سرچشمه شکل‌های دوواژه‌ای است: اسم مفعول، که هر زمان مجهول ماضی را با یک واژه دوم می‌سازد؛ اسم فاعل آینده؛ و خانواده‌ای از اسم‌ها و صفت‌ها، که همین بن را حتی برای خواندن هم ارزشمند می‌کند.
التزامی شاخه چهارم نیست. چهار دسته دیگر روی همان دو بن اول است، و به همین دلیل کسی که این سه را دارد بیشتر کار همان وجهی را انجام داده که آدم‌ها از آن می‌ترسند.
همان معماری را از فارسی دارید
در فارسی هر فعل دو بن دارد و کل صرف روی همان دو بن ساخته می‌شود، بی‌استثنا. یعنی ایده «دو بن یاد بگیر و جدول‌ها خودشان ساخته می‌شوند» برای شما نه یک روش تازه، که توصیف زبان مادری‌تان است.
تفاوت این است که لاتین یک بن سوم هم دارد و آن یکی نه زمان می‌سازد و نه از دو بن دیگر درمی‌آید. همان یکی است که باید عمداً حفظ شود، و همان یکی است که فهرست‌های واژگان جا می‌اندازند.
نتیجه عملی یک قاعده است: هیچ فعلی را با کمتر از چهار جزئش یاد نگیرید. یک‌پنجم بیشتر وقت می‌گیرد و کل آن شکست را حذف می‌کند.
کدام نیمه فعل، در برابر کدام جهت
سه تا از این چهار خانه به یک شکل ساخته می‌شوند، با گذاشتن پایانه روی یک بن. چهارمی با دو واژه ساخته می‌شود، و تشخیص دادنش نیمی از تجزیه کردنش است.
خانه اول پایانه روی بن حال است: حال و گذشته استمراری و آینده، همیشه یک واژه. خانه دوم همان بن و همان نشانه‌هاست با پایانه‌های مجهول جایگزین‌شده، و هیچ‌چیز دیگری عوض نمی‌شود.
خانه سوم پایانه‌های ماضی روی بن ماضی است: ماضی و ماضی بعید و آینده کامل، باز هم یک واژه، با پایانه‌هایی که هیچ بخش دیگری از دستگاه ندارد.
و خانه چهارم یک اسم مفعول است به‌علاوه یک فعل دوم: شکست الگو، و آسان‌ترین شکل برای شناسایی در متن. دو واژه که با فاعل مطابقت می‌کنند، و زمان روی واژه دوم سوار است و نه روی اسم مفعول.
خانه پایین راست همان است که ارزش دارد به‌عنوان یک شکل حفظ شود و نه به‌عنوان یک قاعده. اسم مفعولی که کنار شکلی از فعل بودن نشسته یک ماضی مجهول است، و زمانش روی واژه کوچک است و نه روی بزرگ.
چهار بلوک، و یکی‌شان ناجور
کدام نیمه فعل، در برابر کدام جهت
سه تا از این چهار به یک شکل ساخته می‌شوند، با گذاشتن پایانه روی یک بن. چهارمی با دو واژه ساخته می‌شود، و تشخیص دادنش نیمی از تجزیه کردنش است.
نیمه حال
- حال، گذشته استمراری، آینده
- همیشه یک واژه
- هیچ‌چیز دیگری عوض نمی‌شود
- باز هم یک واژه
نیمه ماضی
- ماضی، ماضی بعید، آینده کامل
- باز هم یک واژه
- دو واژه، که با فاعل مطابقت می‌کنند
- زمان روی واژه دوم است و نه روی اسم مفعول
خانه پایین راست همان است که ارزش دارد به‌عنوان یک شکل حفظ شود و نه به‌عنوان یک قاعده. اسم مفعولی که کنار شکلی از فعل بودن نشسته یک ماضی مجهول است، و زمانش روی واژه کوچک است و نه روی بزرگ.
با چه چیزی کار کنید
تکرار بلند چهار بخش جای فهرست واژگانی را می‌گیرد که هر فعل را در یک خط می‌نویسد، که فقط زمان حال را یاد می‌دهد. رایگان است، حدود یک‌پنجم بیشتر وقت برای هر فعل، و آن شکست را کاملاً حذف می‌کند.
جدول‌های صرف لاتین ویکشنری جای رفت‌وبرگشت میان الگوهای یک دستور و فهرست فعل‌های بی‌قاعده‌اش را می‌گیرد. رایگان و کامل است، از جمله شکل‌های دوواژه‌ای که جدول‌های چاپی خلاصه‌شان می‌کنند.
بعد از این هشت مورد
چون کل دستگاه درباره زمان و جهت است، کدام شکل فعل، و هرکدام درباره زمان چه می‌گوید همان تقسیم را در زبانی نشان می‌دهد که با فعل کمکی می‌سازدش. برای خانه چهارم وقتی آنچه انجام شده مهم‌تر است از کسی که انجامش داده کمک می‌کند، و برای نگه داشتن چهار بخش در حافظه چرا واژه‌ها ناپدید می‌شوند، و برنامه‌ای که نگهشان می‌دارد.
همان دو بن در زبان خودتان در بیشتر کارها در فارسی فعل نیستند آمده، و پایانه‌های اسمی که این فعل‌ها با آن‌ها کار می‌کنند در پایانه‌ها از خانه‌ها کمترند، پس خواندن یعنی نگه داشتن ابهام.