فارسی دو صورت دارد و شما هر روز میانشان جابه‌جا می‌شوید بی‌آنکه بدانید. مسئله وقتی پیدا می‌شود که باید تبدیل را به کسی یاد بدهید، و آن‌وقت معلوم می‌شود که قاعده‌هایش را هرگز ننوشته‌اید.
هشت مورد زیر همان قاعده‌هاست، و همان تصمیمی که پیش از نوشتن یک دیالوگ باید گرفت.
- «است» به «ه» تبدیل می‌شود و به واژه قبلی می‌چسبد.
- «می‌روم» می‌شود «می‌رم».
- «را» می‌شود «رو»، و بعد از مصوت گاهی فقط «و».
- «آ» پیش از م و ن به «او» تبدیل می‌شود.
- «نان» می‌شود «نون» و «تهران» می‌شود «تهرون».
- صورت نوشتاری هرگز گفته نمی‌شود، حتی توسط کسی که خودش نوشته‌اش.
- این‌ها چند قاعده‌اند و نه یک واژگان دوم.
- تبدیل دوطرفه است، و بچه ایرانی خارج از کشور جهت مخالفش را لازم دارد.
سارا در آمستردام برای دختر ده‌ساله‌اش انشا تصحیح می‌کرد و به «می‌رم» و «اینجاس» رسید. دخترش فارسی را روان حرف می‌زد و هیچ‌وقت کسی به او نگفته بود که آنچه می‌گوید و آنچه باید بنویسد دو چیزند.
یک جمله، دو صورت
هر سطر جدول یک قاعده است و نه یک واژه. «آ» پیش از م و ن به «او» می‌رود، پس «نان» می‌شود «نون» و «تهران» می‌شود «تهرون». فعل پرکاربرد کوتاه می‌شود و «می‌روم» به «می‌رم» می‌رسد.
«را» به «رو» می‌رسد و بعد از مصوت گاهی تا «و» هم کوتاه می‌شود. و «است» هم کوتاه می‌شود و هم به واژه قبلی می‌چسبد، که دو حرکت در یک جاست و به همین دلیل دورترین سطر جدول است.
پنج قاعده هزاران واژه را تبدیل می‌کند. به همین دلیل این یک زبان دوم نیست و دو هفته کار است، و به همین دلیل هم آموختنش به کسی که فارسی یاد می‌گیرد ارزان‌ترین کاری است که می‌شود برایش کرد.
کدام صورت کجاست، و قاطی کردنشان چه خرجی دارد
هیچ‌کدام از دو کفه درست‌تر نیست. آدم تحصیل‌کرده صورت چپ را می‌نویسد و صورت راست را می‌گوید، و کسی که برعکسش کند در هر دو جهت علامت می‌خورد.
کفه چپ همه‌چیزی است که می‌خوانید و می‌نویسید: کتاب و روزنامه و زبان اداری، و سخنرانی رسمی که از روی متن خوانده می‌شود. همان‌جا هم واژگان عربی‌تبار متمرکز است.
کفه راست همه‌چیزی است که به یک آدم گفته می‌شود، توسط همه: گفت‌وگو در هر لایه‌ای از جامعه، سریال و فیلم، و همان گوینده خبر، به‌محض اینکه دوربین خاموش شود.
تبدیل دوطرفه است، و جهتش عوض می‌شود
در ایران کسی که فارسی یاد می‌گیرد صورت نوشتاری را از کتاب می‌گیرد و باید یاد بگیرد چطور به گفتار برساندش. این همان جهتی است که هر کتاب آموزشی درباره‌اش سکوت می‌کند.
خارج از ایران جهت برعکس می‌شود. بچه‌ای که در خانه فارسی شنیده، صورت گفتاری را کامل دارد و صورت نوشتاری را اصلاً ندارد، و آنچه لازم دارد همان پنج قاعده است، خوانده‌شده از راست به چپ.
و همین است که این صفحه را برای یک پدر یا مادر بیشتر از یک زبان‌آموز به کار می‌آورد. تصحیح کردن «می‌رم» بدون داشتن قاعده، به بچه می‌گوید که چیزی که می‌گوید غلط است، و این نه درست است و نه مفید.
دو صورت، دو کار
کدام صورت کجاست، و قاطی کردنشان چه خرجی دارد
هیچ‌کدام از دو کفه درست‌تر نیست. آدم تحصیل‌کرده چپ را می‌نویسد و راست را می‌گوید، و کسی که برعکسش کند در هر دو جهت علامت می‌خورد.
- صورت‌های نوشتاریهر چیزی که می‌خوانید، و هر چیزی که می‌نویسید
- کتاب، روزنامه، زبان اداری
- سخنرانی رسمی، خوانده‌شده از روی متن
- جایی که واژگان عربی‌تبار متمرکز است
- چیزی که هر دوره آموزشی تقریباً به‌تنهایی یاد می‌دهد
- صورت‌های گفتاریهر چیزی که به یک آدم گفته می‌شود، توسط همه
- گفت‌وگو، در هر لایه‌ای از جامعه
- سریال و فیلم
- همان گوینده خبر، به‌محض خاموش شدن دوربین
- ساخته‌شده با قاعده‌هایی که در دو هفته یاد گرفته می‌شوند
به هر صورت یک کار بدهید و یک ماه به آن پایبند بمانید
به کار بردن کفه چپ در گفتار همان خطایی است که زبان‌آموزها واقعاً مرتکب می‌شوند، و تصحیح هم نمی‌شود، چون صورت‌های نوشتاری کاملاً فهمیدنی‌اند. فقط شبیه کسی است که دارد از روی کاغذ می‌خواند.
وقتی دیالوگ می‌نویسید
هر کسی که فیلم‌نامه یا رمان یا زیرنویس می‌نویسد باید تصمیم بگیرد کدام قاعده‌ها را روی کاغذ بیاورد. نوشتن همه‌شان متن را شلوغ می‌کند و ننوشتن هیچ‌کدام دیالوگ را به سخنرانی تبدیل می‌کند.
راه معمول این است که دو قاعده اول را بنویسید و بقیه را به خواننده بسپارید، چون خواننده فارسی‌زبان بقیه‌اش را خودش اعمال می‌کند. این یک تصمیم است و نه یک قاعده، و بهتر است آگاهانه گرفته شود.
با چه چیزی کار کنید
یک جدول تبدیل یک‌صفحه‌ای که خودتان بنویسید، جای کشف کردن هر تبدیل به‌صورت جداگانه طی یک سال را می‌گیرد. رایگان است، و نوشتن خود قاعده‌ها بیشتر یادگیری را انجام می‌دهد.
سریال تلویزیونی فارسی جای دیالوگ ضبط‌شده کتاب درسی را می‌گیرد، که فارسی نوشتاری است که بلند اجرا شده. هر جا که پیدا شود رایگان است، و تمرینش این است که یک جمله را به صورت نوشتاری برگردانید.
بعد از این هشت مورد
چون مسئله تفاوت گفتار و نوشتار است، طول، ضرب‌آهنگ، و جایی که یک جمله می‌شکند همان مرز را از سمت نوشتار نشان می‌دهد. برای صورت گفتاری در عمل هوا و آخر هفته، و شروع‌هایی که به جایی می‌رسند کمک می‌کند، و برای دیدن همین تبدیل روی پرده فیلم و سریال: انتخاب آنچه می‌بینید، و کاری که حینش می‌کنید.
چیزی که بعد از این قاعده‌ها در گفتار سریع باقی می‌ماند در دو لایه سختی، و فقط یکی‌شان گوش شماست آمده، و صداهایی که این تبدیل‌ها رویشان اتفاق می‌افتد در قاعده تکیه روی هجای آخر است و فعل‌ها استثنای آن.