انگلیسی دو تصمیم از شما میخواهد که فارسی هیچوقت نخواسته است: کدام ضمیر، و ویرگول هست یا نیست. تصمیم دوم گرانتر است، چون خبر را عوض میکند. the buyers who paid early collected first یعنی فقط بعضی از خریدارها، و the buyers, who paid early, collected first یعنی همهشان.
فارسی این تفاوت را با «که» نشان نمیدهد، چون «که» هر دو کار را انجام میدهد. آنچه فارسی علامت میزند خودِ اسم است: «کوزهای که» با آن «ی» میگوید جمله وصفی در راه است. یعنی نشانه در فارسی روی اسم مینشیند و در انگلیسی روی جمله، و همین جابهجایی است که ویرگول را برای یک فارسیزبان به تصمیمی بیسابقه تبدیل میکند.
شش شکلی که «که» به آنها تقسیم میشود
سیاوش در کرمان کارگاه سفال دارد و برای یک نمایشگاه، توضیح هر قطعه را به انگلیسی مینویسد. یک واژه فارسی، شش انتخاب انگلیسی.
- the potter who fired the kiln. برای آدمها who میآید و that هم پذیرفته است.
- the kiln that cracked last winter. برای چیزها that، و در جمله شناساننده رایجتر از which است.
- the glaze Siavash mixed on Sunday. هیچ ضمیری نیامده. وقتی ضمیر مفعول جمله وصفی باشد میشود کاملاً برش داشت، و انگلیسی نوشتاری معمولاً برمیدارد.
- the workshop whose roof leaks. برای مالکیت whose میآید، و برخلاف تصور برای چیزهای بیجان هم درست است.
- the shed where the clay is kept. برای جا where، که جای in which نشسته است.
- the shelf that I put the tray on. حرف اضافه ته جمله میماند. شکل on which هم درست است و رسمیتر، و در گفتار تقریباً هیچوقت نمیآید.
ویرگول خبر میدهد، تزئین نیست
آزمونش یک حرکت دارد: جمله وصفی را بردارید و باقیمانده را بخوانید. اگر جمله دیگر معلوم نمیکند منظورتان کدامها بوده، آن جمله شناساننده بوده و ویرگول نمیگیرد. اگر جمله همان چیزی را میگوید که میگفت، جمله وصفی افزوده بوده و ویرگول در هر دو طرفش لازم است.
یک قاعده دیگر هم به همین تصمیم چسبیده است. در جمله افزوده that ممنوع است و ضمیر هم هیچوقت حذف نمیشود، پس نوشتن the buyers, that paid early خودش نشان میدهد که تصمیم اشتباه گرفته شده است.
جایی که کار میایستد: ویرگول در فارسی سلیقه است
در فارسی گذاشتن ویرگول پیش از «که» انتخاب نگارشی است و معنا را عوض نمیکند. کسی که سالها فارسی نوشته، ویرگول را جایی میگذارد که نفس میگیرد، و همان عادت را با خودش به انگلیسی میبرد.
نتیجهاش جملهای است که هیچکس غلط نمیبیند و خبرش عوض شده. سیاوش در برگه نمایشگاه نوشت the pieces, which were fired twice, sold out. منظورش این بود که فقط قطعههای دوبار پخته تمام شدند و جملهاش میگوید همه قطعهها تمام شدند و ضمناً همهشان دوبار پخته شدهاند. خریدار انگلیسیزبان همان را باور میکند و میپرسد چرا موجودی صفر است.
هیچ ویراستاری این را برنمیگرداند، چون چیزی برای برگرداندن نیست. جمله درست است و فقط دروغ میگوید. تنها راه گرفتنش این است که پیش از گذاشتن هر ویرگول، آزمون برداشتن را انجام دهید، و این کاری است که باید آگاهانه انجام شود تا وقتی عادت شود.
مرجعی که همین یک تصمیم را جدا کرده
Purdue OWL تا ۲۰۲۶ رایگان است و حساب کاربری نمیخواهد، و برای همین تفاوت صفحه جداگانه دارد با جملههای نمونهای که هر جفتشان درستاند و دو خبر متفاوت میدهند. جای راهنمای نگارش چاپی دانشگاه را میگیرد، که یک نسخهاش در کتابخانه بود، امانت داده نمیشد، و درباره همین ویرگول یک بند کوتاه داشت.
خطایی که از فارسی میآید و از قاعده نمیآید
جدا از ویرگول، پرتکرارترین خطا در این ساخت ضمیر تکراری است. فارسی درون جمله وصفی جای مفعول را پر نگه میدارد و انگلیسی آن جا را خالی میخواهد، چون ضمیر موصولی خودش همان نقش را دارد. کسی که the glaze that Siavash mixed it بنویسد دو بار مفعول گذاشته است.
این خطا با جایی که انگلیسی اصرار دارد و جایی که دستتان باز است یک ریشه دارد: انگلیسی جای خالی را نقشدار میداند و پر کردنش را خطا. همان جای خالی است که در وقتی آنچه انجام شده از انجامدهنده مهمتر است عمداً باز گذاشته میشود.
پرسش بعدی نقطهگذاری نیست، طول جمله است. سیاوش حالا ویرگول را درست میگذارد و جملههایش سه جمله وصفی تودرتو دارند، که در فارسی عادی است و در انگلیسی خوانده نمیشود. اینکه یک جمله انگلیسی چقدر بار برمیدارد، بخشی از ایمیل، مقاله و گزارشی که مثل ترجمه خوانده نشود است.