در یک جمله انگلیسی دو نوع جای خالی هست. بعضی بستهاند و جابهجا کردنشان جمله را از انگلیسی بودن میاندازد، مثل she speaks English well که به شکل speaks well English درنمیآید. بعضی بازاند و جابهجایی فقط موضوع جمله را عوض میکند، مثل on Friday the lift stopped و the lift stopped on Friday که هر دو درستاند.
فارسی تقریباً همه جای خالیهایش از نوع دوم است، چون نقش هر واژه روی خودش نوشته شده و جای واژه چیزی را حمل نمیکند. برای همین یک فارسیزبان هیچ حسی ندارد که کدام چند جا در انگلیسی قفلاند، و آن چند جا هم اتفاقاً همهشان واژههای کوچکاند.
چهار جایی که انگلیسی اجازه نمیدهد
هومن در شیراز مسئول پذیرش یک هتل سنتی است و روزی ده بار همین چهار ساخت را لازم دارد.
- میان فعل و مفعولش چیزی نمینشیند. she speaks English well درست است و فارسی «خوب انگلیسی حرف میزند» میگوید، که قید را دقیقاً در جای ممنوع میگذارد.
- قید تکرار در انگلیسی پس از be میآید و پیش از فعل اصلی: he is always late. جای ثابتی است و به اول جمله بردنش لحن تعجب میسازد.
- در پرسش، فعل کمکی جلوی فاعل میآید و در پرسشی که درون جمله دیگری نشسته نمیآید: do you know where the station is. نیمه اول پرسش است و نیمه دوم خبر.
- صفتها ترتیب دارند و ترتیبشان قابل مذاکره نیست: a big old wooden desk. اندازه پیش از سن و سن پیش از جنس، و هیچ انگلیسیزبانی این را حفظ نکرده است.
سه جایی که انتخاب با شماست
سه تصمیم دیگر هست که هر دو شکلشان انگلیسی است و هیچکدام غلط نیست: قید زمان اول جمله بیاید یا آخرش، کدام اسم فاعل شود، و در فعلی که دو مفعول میگیرد کدام اول بنشیند. I gave the guest the key و I gave the key to the guest هر دو درستاند و در دو موقعیت متفاوت گفته میشوند.
تفاوتشان تاکید است. شکل اول وقتی میآید که کلید خبر تازه باشد و شکل دوم وقتی که مهمان خبر تازه باشد، و انگلیسی خبر تازه را ته جمله میگذارد. همین قاعده است که تصمیم میگیرد کدام اسم را فاعل کنید، و همان جایی است که وقتی آنچه انجام شده از انجامدهنده مهمتر است از آن استفاده میکند.
جایی که کار میایستد: هر جمله با قید زمان شروع میشود
فارسی نوشتاری معمولاً با زمان و مکان شروع میکند و بعد به فاعل میرسد. این عادت در انگلیسی هم مجاز است و هیچ جملهای را غلط نمیکند، پس هیچوقت تصحیح نمیشود. مسئله وقتی پیدا میشود که همه جملهها اینطور شروع شوند.
هومن برای هتل یک صفحه معرفی نوشت که هر نه جملهاش با یک عبارت زمان یا مکان آغاز میشد. هیچ جملهای غلط نبود و کل صفحه ترجمه به نظر میرسید. خواننده انگلیسیزبان دلیلش را نمیداند و فقط حس میکند متن را کسی از زبان دیگری آورده است.
اندازهگیریاش ساده است و هیچ دانش گرامری نمیخواهد: سه واژه اول هر جمله را در یک ستون بنویسید. اگر بیشتر از یکسوم آنها عبارت زمان یا مکان بودند، کفه سبک را بیش از حد بار زدهاید. این تنها خطای این صفحه است که با هیچ قاعدهای گرفته نمیشود، چون خطا نیست.
دیدن جای واقعی قیدها
Tatoeba تا ۲۰۲۶ رایگان است، حساب کاربری نمیخواهد، و برای این یک کار خوب است: قیدی مثل always یا carefully را جستوجو کنید و ببینید در جملههای واقعی کجا نشسته. جای فهرست ترتیب قید در جزوه را میگیرد، که همه جاهای ممکن را کنار هم میچیند و نمیگوید کدامشان واقعاً نوشته میشود.
خطایی که فارسی مستقیم تولید میکند
«خیلی» در فارسی پیش از فعل میآید و همان جا در انگلیسی جای خالی ندارد. جمله I very like this hotel از همین یک عادت بیرون میآید و شکل درستش I like this hotel very much است، با تشدید معنا در انتهای جمله. این یکی برخلاف بقیه شنیده میشود و معمولاً همان بار اول تصحیح میشود.
خطای دوم شنیده نمیشود: پرسش درون جمله که ترتیب پرسشیاش را نگه داشته، مثل do you know where is the station. فارسی میان پرسش و خبر ترتیب را عوض نمیکند، پس چیزی برای برگرداندن نیست، و همین ساخت است که در عقب بردن حرف کسی یک پله در زمان بار دیگر برمیگردد.
پرسش بعدی این است که آن ستون سه واژهای را با چه چیزی پر کنید. اگر جملهها نباید همه با زمان شروع شوند، پس با چه شروع میشوند، و جواب به این برمیگردد که بند انگلیسی خبر تازهاش را کجا میگذارد، که کار ایمیل، مقاله و گزارشی که مثل ترجمه خوانده نشود است.