نیمی از واژگان ویتنامی از تکه‌هایی ساخته شده که به‌تنهایی گفته نمی‌شوند و در نوشتار همه‌جا هستند. شکل این دستگاه دقیقاً شکل واژگان خود شماست: یک لایه قرضی که فقط داخل ترکیب می‌آید، و برای هر تکه‌اش یک همتای بومی روزمره.
هشت مورد زیر همان لایه و همان واژه‌هایی هستند که به‌جای ضمیر می‌نشینند.
- anh و chị و em برادر بزرگ‌تر و خواهر بزرگ‌تر و کوچک‌ترند.
- ضمیرها همین واژه‌های خویشاوندی‌اند و «من» ثابتی وجود ندارد.
- لایه چینی‌تبار نیمی از واژگان نوشتاری را می‌سازد.
- học یعنی درس، و học sinh دانش‌آموز است و đại học دانشگاه.
- cảm ơn یعنی متشکرم.
- xin lỗi یعنی ببخشید.
- هر تکه قرضی یک همتای بومی دارد که در ترکیب نمی‌آید.
- همین شکل را از لایه عربی فارسی می‌شناسید.
مهسا در هانوی هزار واژه حفظ کرده بود و روزنامه را نمی‌خواند. واژه‌هایی که حفظ کرده بود همه بومی و روزمره بودند، و روزنامه از لایه دیگری نوشته شده بود که او حتی یک تکه‌اش را نداشت.
یک هجا چقدر می‌ارزد
هیچ‌کدام از این تکه‌ها در گفتار به‌تنهایی نمی‌ایستند، و هر کدامشان داخل واژه‌هایی هستند که در پاراگراف اول یک روزنامه با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید.
تکه‌ای که یعنی «شخص» در مردم و کارکنان و بشریت و پرسنل هست. تکه‌ای که یعنی «درس» در دانش‌آموز و دانشگاه و علم و ترم هست. تکه‌ای که یعنی «زندگی» در دانشجو و روز تولد و موجود زنده و زیست‌شناسی.
و همین‌طور تکه‌های «عضو» و «کشور» و «آب»، هرکدام با یک خانواده واژه که از خودشان آویزان است. بیست تا از این‌ها زبان نوشتاری را باز می‌کند.
هر خانه یک همتای بومی روزمره دارد که همان معنا را می‌دهد و هرگز در این ترکیب‌ها ظاهر نمی‌شود. آن جفت شدن، شکل کل واژگان است و نه مشتی استثنا.
همین شکل را از فارسی می‌شناسید
در فارسی هم یک لایه قرضی هست که فقط داخل ترکیب کار می‌کند و به‌تنهایی گفته نمی‌شود، و برای بیشترش یک واژه بومی روزمره هم دارید. شما بدون فکر می‌دانید کدام‌یک در گفتار می‌آید و کدام در روزنامه.
پس آنچه تازه است دستگاه نیست، فهرست است. و همان نتیجه عملی هم که در فارسی درست است اینجا درست است: یاد گرفتن تکه، به‌جای یاد گرفتن واژه، چند برابر بازده دارد.
یک تفاوت هست: در فارسی این تکه‌ها را از کودکی جذب کرده‌اید و اینجا باید عمداً بیستشان را انتخاب کنید. نصف روز وقت می‌برد و بیشتر از هزار کارت واژه بازده دارد.
یک مدخل فرهنگ لغت، و بخشی که رد می‌شود
معادلی که بالای مدخل است کم‌فایده‌ترین سطر آن صفحه است. هر چیزی که تکثیر می‌شود زیر آن است.
اول خود هجا با علامت آهنگش، که واژه‌ای نیست که بتوانید به‌تنهایی بگویید و به همین دلیل هیچ کتاب مکالمه‌ای فهرستش نمی‌کند. بعد اینکه به کدام لایه تعلق دارد، که پیش‌بینی می‌کند این واژه کجا مجاز است و هیچ معادل دوزبانه‌ای آن را حمل نمی‌کند.
بعد همتای روزمره، یعنی چیزی که واقعاً می‌گویید و هرگز در یک ترکیب ظاهر نمی‌شود. بعد ترکیب‌ها، که دلیل بودن در آن صفحه‌اند: چهارتاشان را بردارید، روی یک کارت بگذارید، و آن هجا یاد گرفته شده.
و در آخر برچسب کاربرد: روزنامه، حقوق، پزشکی، مدرسه. یک برچسب رجیستر کاری را می‌کند که صد بار غلط به کار بردن می‌کند. تقریباً همه معادل را می‌خوانند و پیش از خط جداکننده صفحه را می‌بندند، و بازده دقیقاً بعد از همان خط شروع می‌شود.
درست خواندن یک مدخل
یک مدخل فرهنگ لغت، و بخشی که زبان‌آموزها ردش می‌کنند
معادلی که بالای مدخل است کم‌فایده‌ترین سطر آن صفحه است. هر چیزی که تکثیر می‌شود زیر آن است.
- ۰۱یک هجا، با علامت آهنگش
- ۰۴فهرستی از واژه‌های ساخته‌شده روی این هجا
- ۰۵
- ۰۶روزنامه، حقوق، پزشکی، مدرسه
- ۰۱خود هجاواژه‌ای نیست که بتوانید به‌تنهایی بگویید، و به همین دلیل کتاب مکالمه فهرستش نمی‌کند
- ۰۲به کدام لایه تعلق دارداین سطر پیش‌بینی می‌کند واژه کجا مجاز است، و هیچ معادل دوزبانه‌ای حملش نمی‌کند
- ۰۳همتای روزمرهچیزی که در گفت‌وگو واقعاً می‌گویید، و هرگز در یک ترکیب ظاهر نمی‌شود
- ۰۴ترکیب‌هادلیل بودن در این صفحه. چهارتا بردارید، روی یک کارت بگذارید، و هجا یاد گرفته شد
- ۰۵خط جداکننده‌ای که بیشتر آدم‌ها همان‌جا می‌ایستندتقریباً همه معادل را می‌خوانند و پیش از این خط می‌روند، و بازده از همین‌جا شروع می‌شود
- ۰۶کجا به کار می‌رودیک برچسب رجیستر که کار صد بار غلط به کار بردن را می‌کند
همین ساختار در هر فرهنگ ویتنامی به‌دردبخوری برقرار است، چاپی یا دیجیتال. چیزی که عوض می‌شود این است که ترکیب‌ها چقدر پایین‌ترند، و همیشه پایین‌تر از معادل‌اند.
ضمیرهایی که واژه خویشاوندی‌اند
anh و chị و em برادر بزرگ‌تر و خواهر بزرگ‌تر و کوچک‌ترند، و همین‌ها به‌جای ضمیر می‌نشینند. یعنی پیش از گفتن جمله باید تصمیم بگیرید نسبتتان با طرف مقابل چیست.
فارسی این را از شما نمی‌خواهد. «من» در فارسی ثابت است و ادب در فعل نوشته می‌شود، پس این تنها جایی در این صفحه است که هیچ الگوی آماده‌ای ندارید و باید از صفر بسازیدش.
با چه چیزی کار کنید
فرهنگ هان‌ویت تیو چو جای حدس زدن معنای یک ترکیب از دل جمله را می‌گیرد، که دقیقاً روی واژه‌های فنی که جست‌وجویشان کرده‌اید شکست می‌خورد. در چند نسخه رایگان دیجیتال شده و بر اساس تکه مرتب است، با ترکیب‌ها زیرش.
کارتی که رویش یک تکه است و پشتش چهار واژه، جای کارت واژگانی معمولی را می‌گیرد، که یک واژه یاد می‌دهد و نمی‌تواند ترکیب بسازد. رایگان است، جز نیم ساعتی که صرف انتخاب بیست تکه اول می‌شود.
بعد از این هشت مورد
چون کل ایده خانواده واژه‌های یک تکه است، یک ریشه، و اسم‌ها و فعل‌ها و صفت‌های دورش همان کار را در انگلیسی نشان می‌دهد. برای لایه‌ای که متن رسمی را حمل می‌کند واژگانی که مقاله و سخنرانی را حمل می‌کند کمک می‌کند، و برای ساختن کارتی که واقعاً یاد بدهد کارت‌هایی که یاد می‌دهند، در برابر کارت‌هایی که روی هم تلنبار می‌شوند.
همان دو لایه در زبان خودتان در دو جریان واژه، و فقط یکی‌شان خرج دارد آمده، و جمله‌هایی که این واژه‌ها در آن‌ها می‌نشینند در هیچ‌چیز روی واژه علامت نمی‌خورد، پس همه‌چیز با یک واژه علامت می‌خورد.