فارسی می‌گذارد چیزی را نشنوید. شخص هم روی فعل نشسته و هم می‌شود ضمیرش را گفت، «را» مفعول را علامت می‌زند و ترتیب جمله هم همان را می‌گوید، و جمع هم علامت دارد. پس گوش شما عادت کرده که یک تکه را از دست بدهد و از تکه‌های دور و برش بازش بسازد. ویتنامی چیزی برای بازسازی کردن به شما نمی‌دهد.
واژه‌ها هرگز شکلشان عوض نمی‌شود: نه زمان، نه جمع، نه مطابقت. هر چیزی که زبان‌های دیگر ته واژه می‌گذارند از اینجا برداشته شده و به داخل هجا رفته. هر هجا یک آهنگ حمل می‌کند، شکل خیلی محدودی دارد و خیلی کوتاه است. یک هجا را نگیرید و رفته است.
معامله، صریح گفته‌شده
آنچه به شما داده می‌شود دستور زبانی است که در چند هفته یاد گرفته می‌شود و نظام نوشتاری‌ای که بعدازظهر اول می‌خوانیدش. خط لاتین است، و آهنگ روی مصوت چاپ می‌شود به جای اینکه به حافظه سپرده شود. در مقایسه با آن دو زبان آهنگ‌دار دیگر این شاخه، هدیه دوم عظیم است و ارزش دارد بلند گفته شود: هرگز لازم نیست تلفظ یک واژه نوشته‌شده ویتنامی را جست‌وجو کنید.
آنچه از شما گرفته می‌شود این است که هر تمایزی که این زبان می‌سازد در جایی متمرکز شده که اشتباه را هیچ چیز دیگری نمی‌گیرد. نه جمعی هست که اسم را تایید کند، نه پایانه‌ای که زمان را، و نه فرصت دومی داخل خود واژه. هیچ پایانه‌ای نیست: ترتیب واژه و طبقه‌بندها کار را می‌کنند نیمه مجانی است و واقعاً مجانی است؛ هر اسم برای شمرده شدن یک طبقه‌بند می‌خواهد و همان تنها بخشی است که مثل چیزی برای حفظ کردن رفتار می‌کند.
شش آهنگ، و جنوب پنج تا به کار می‌برد
شش آهنگ در شمال و پنج در جنوب، و آهنگ‌ها کل موضوع‌اند و آن بخشی نیستند که آدم‌ها فکر می‌کنند. دوتا از آن شش اصلاً فقط شکل زیر و بمی نیستند: یکی گلو را تنگ می‌کند و آن یکی هجا را از وسط می‌شکند، پس اسم آهنگ گذاشتن رویشان کم می‌گوید که دهان باید چه کند.
بعد تعدادشان بسته به اینکه کجا باشید عوض می‌شود. دستگاه شمالی شش‌تاست و گفتار جنوبی دوتایشان را یکی می‌کند، پس واژه‌ای که یکسان نوشته شده در هانوی تمایزی حمل می‌کند که در هوشی‌مین وجود ندارد. این تفاوت لهجه نیست؛ تفاوت در تعداد تقابل‌های دستگاه است. آهنگ‌ها و واژه‌هایی که با جای شما فرق می‌کنند همان انتخاب است و باید در هفته اول گرفته شود نه در ماه ششم.
دستور عملی‌ای که از این بیرون می‌آید غیرعادی است و ارزش دنبال کردن دارد: آهنگ‌ها را به صورت صدا ذخیره کنید و هرگز به صورت علامت. کسی که می‌تواند نام علامت روی یک هجای نوشته‌شده را بگوید یاد گرفته یک نشانه را بخواند، که مهارت دیگری است، و آن دو لحظه‌ای که چیزی نوشته نشده باشد از هم جدا می‌شوند. هر کدام با هجا چه می‌کند، و جفت‌هایی که زمینتان می‌زنند بهتر از همه به شکل جفت کمینه و با گوش تمرین می‌شود، دوتا دوتا، تا جفت از هم جدا شود.
همخوان پایانی نگه داشته می‌شود و رها نمی‌شود
این همان جزئیاتی است که یک فارسی‌زبان را نامفهوم می‌کند در حالی که همه آهنگ‌ها را درست گفته. همخوان پایانی نگه داشته می‌شود و رها نمی‌شود: دهان بسته می‌شود و صدا همان‌جا تمام. فارسی همخوان پایانی‌اش را رها می‌کند، با یک فوت کوچک، و آن فوت به گوش یک ویتنامی مثل رسیدن یک هجای اضافه است، که در زبانی از هجاهای خیلی کوتاه مسئله واقعی است نه آرایشی.
هیچ چیزش سخت نیست وقتی به آن اشاره شود، و تقریباً هیچ چیزی به آن اشاره نمی‌کند. همخوان‌های پایانی که نگه داشته می‌شوند به جای رها شدن یک بعدازظهر است که عوض می‌کند شما چطور شنیده می‌شوید، و جایش ماه اول است کنار آهنگ‌ها نه بعد از آن‌ها.
یک جمله در حال رسیدن
هیچ چیز اینجا خودش را تکرار نمی‌کند، پس هر حلقه وزن خودش را تنها می‌برد
زبان صرفی مدام یک چیز را چند بار می‌گوید و شنونده تکه‌ای را که نگرفته از تکه‌های دور و برش می‌سازد. این شکل جمله است بدون آن.
- هجاکوتاه، و پیش از آنکه درباره‌اش تصمیم بگیرید رفته
- آهنگشداخل هجا حمل می‌شود، نه کنارش
- همخوان پایانی‌اشنگه داشته‌شده، رهانشده، و به‌راحتی کاملاً از دست رفتنی
- جایگاهشترتیب واژه تنها دستور زبان موجود است، پس جایگاه همان معناست
حلقه باز همان است که یک مبتدی بیشتر از همه به آن تکیه می‌کند، چون تنها حلقه‌ای است که از گوش بد جان سالم به در می‌برد. و همان است که وقتی جمله جابه‌جا شود بی‌صدا می‌شکند.
واژه خنثایی برای «شما» وجود ندارد
ویتنامی ضمیر ساده‌ای برای دو نفری که با هم حرف می‌زنند ندارد. کسی را با یک واژه خویشاوندی خطاب می‌کنید که بر اساس سن او و نسبتش با شما انتخاب می‌شود، و به خودتان با واژه متناظر از آن سمت اشاره می‌کنید، پس یک جمله رمزگذاری می‌کند که هر دو چند ساله‌اید و با هم چه هستید.
برای فارسی‌زبان این آشناترین بخش این صفحه است. شما هم غریبه را «آقا» و «خانم» صدا می‌زنید، بزرگ‌تر را «داداش» و «آبجی» و «عمو»، و میان صورت مفرد و جمع خطاب بارها در روز انتخاب می‌کنید. آنچه تازه است این است که در ویتنامی این کار جای ضمیر را می‌گیرد نه اینکه کنارش بنشیند، و هر دو سر جمله با هم جابه‌جا می‌شوند. یعنی حساب اجتماعی‌ای که شما از قبل بلدید، اینجا اجباری و دوطرفه است. آهنگ با سرعت، در هجاهای بسیار کوتاه نیمه فنی نگه داشتن یک گفت‌وگوست و این نیمه دیگر آن.
با چه چیزی کار کنید
لغت‌نامه‌ای که ارزش داشتن دارد آن است که لایه چینی‌تبار را نشان دهد، و رایگان‌هایش می‌دهند. بخش بزرگی از واژگان رسمی ویتنامی طی قرن‌ها از چینی آمد، با مجموعه‌ای باثبات از تناظرهای صدایی، پس یاد گرفتن چند دوجین از آن تناظرها بخش بزرگی از واژگان رسمی را از مبهم به حدس‌زدنی تبدیل می‌کند. برای شما این کار آشناست: لایه عربی فارسی دقیقاً همین‌طور رفتار می‌کند و شما بی‌آنکه اسمش را بدانید همین حدس‌ها را می‌زنید. واژه‌های بومی، لایه چینی، و ته‌مانده‌های فرانسه همان ساختار است، از جمله لایه فرانسه که آن هم برایتان آشناست: cà phê از café فرانسه آمده، مثل «کافه» در فارسی.
ویکی‌واژه لغت‌نامه رایگانی است که آن لایه را حمل می‌کند: مدخل‌های ویتنامی‌اش هر جا سرچشمه چینی یک واژه هست نامش را می‌برند، که یک فهرست را به یک دستگاه تبدیل می‌کند. جای لغت‌نامه ریشه‌شناختی‌ای را گرفت که هیچ‌کس قرار نبود بخردش.
Forvo دومی است و به خاطر همان دستور بالا اینجاست. بایگانی رایگانی از واژه‌هاست که بومی‌زبان‌ها ضبطشان کرده‌اند، چندتا برای هر واژه، پس آهنگ را می‌شود به شکل صدا ذخیره کرد نه به شکل علامت. جای امید بستن به این را گرفت که صوت کتاب درسی واژه‌ای را که لازم داشتید پوشش داده باشد. Anki همان ضبط‌ها را روی روی کارت می‌گذارد، جایی که وگرنه هجای نوشته‌شده می‌نشست؛ در ۲۰۲۶ هیچ دسته آماده ویتنامی‌ای این‌طور ساخته نشده، پس تصمیمی است که موقع ساختن دسته خودتان می‌گیرید.
پرسش آخر یک سال ویتنامی این است که کدام نیمه این معامله را واقعاً دوست داشتید، چون دو نیمه به دو جهت مخالف می‌روند. نه صرف فعل، نه جمع بستن، و به جایش یک نظام نوشتاری برای یاد گرفتن همین معامله را می‌کند و بعد یک نظام نوشتاری رویش می‌گذارد، پس دستور زبانش آشنا حس می‌شود و خواندنش نه. تاگالوگ آن‌طور که واقعاً حرف زده می‌شود جهت دیگری است: بدون آهنگ، خط لاتین، و یک دستگاه دستوری که هیچ‌جای دیگری شبیهش نیست. روش کار، که هر زبانی را انتخاب کرده باشید یکی است جایی است که ذخیره کردن آهنگ به شکل صدا به جای علامت داخل یک برنامه گذاشته می‌شود، و این موضوع زیر هر زبانی که این اطلس حرف می‌زند نشسته است.