Τα γερμανικά ζητούν από έναν ελληνόφωνο λιγότερα από όσα λέει η φήμη τους και άλλα από όσα περιμένει. Τρία γένη, τέσσερις πτώσεις και ένα άρθρο που αλλάζει μορφή είναι η καθημερινή ελληνική γραμματική, όχι ξένη κατηγορία που πρέπει να χτιστεί από την αρχή.
Ο λογαριασμός στέλνεται αλλού, και είναι εκεί που κανένας δεν κοιτάζει: στη σειρά των λέξεων. Τα ελληνικά έχουν ελεύθερη σειρά και τη χρησιμοποιούν για έμφαση, βάζοντας μπροστά αυτό που μετράει. Τα γερμανικά έχουν άκαμπτη σειρά, οπότε το πιο ελεύθερο εργαλείο της μητρικής γλώσσας είναι ακριβώς αυτό που η γλώσσα στόχος απαγορεύει.
Τέσσερις πτώσεις που ξέρετε ήδη, και μία που σπάει στα δύο
Η κατηγορία της πτώσης δεν κοστίζει τίποτα εδώ. Ξέρετε τι κάνει μια κατάληξη, ξέρετε ότι η πρόθεση διαλέγει πτώση, και κλίνετε άρθρα από το δημοτικό. Ένας αγγλόφωνος αναγνώστης πρέπει πρώτα να πειστεί ότι η θέση της λέξης δεν είναι το μόνο που δείχνει ποιος έκανε τι.
Η αντιστοίχιση όμως δεν είναι ένα προς ένα, και το σημείο όπου σπάει είναι ένα και συγκεκριμένο. Η γερμανική δοτική είναι η ελληνική γενική του έμμεσου αντικειμένου: του έδωσα το κλειδί, ich gab ihm den Schlüssel. Η γερμανική γενική είναι η ελληνική γενική της κτήσης. Μία ελληνική πτώση, δηλαδή, καλύπτει δύο γερμανικές, και όλη η δυσκολία των πτώσεων για έναν Έλληνα κάθεται σε αυτό το ένα σημείο αντί να είναι απλωμένη σε τέσσερα: οι τέσσερις πτώσεις τις παίρνουν μία μία.
Ό,τι μένει είναι το γένος, και εκεί δεν υπάρχει έκπτωση επειδή τα δύο συστήματα δεν συμπίπτουν: der, die, das, και το γένος δεν προκύπτει από τη σημασία. Ο ήλιος είναι αρσενικός στα ελληνικά και θηλυκός στα γερμανικά, το φεγγάρι είναι ουδέτερο εδώ και αρσενικό εκεί, και το κορίτσι είναι ουδέτερο και στις δύο για διαφορετικό λόγο. Το γένος μαθαίνεται μαζί με τη λέξη, με το άρθρο κολλημένο πάνω της, και δεν υπάρχει δεύτερος δρόμος.
Το ρήμα φτάνει τελευταίο, και ως τότε δεν έχει αποφασιστεί τίποτα
Το ρήμα δεύτερο στην κύρια πρόταση, όποια λέξη κι αν μπει πρώτη. Αν μπροστά μπει ο χρόνος ή ο τόπος, το υποκείμενο μετακομίζει πίσω από το ρήμα, και αυτό δεν είναι ύφος, είναι κανόνας. Στα ελληνικά η ίδια μετακίνηση γίνεται για έμφαση και δεν υποχρεώνει τίποτα άλλο να κουνηθεί.
Το ακριβό μισό είναι το άλλο. Το χωριζόμενο πρόθημα φεύγει στο τέλος της πρότασης, οπότε το νόημα κλειδώνει στην τελευταία συλλαβή. Στη δευτερεύουσα πάει ολόκληρο το ρήμα: weil der Zug Verspätung hat, και στη δευτερεύουσα το ρήμα πάει στο τέλος. Ο ακροατής κρατάει τη μισή πρόταση ανοιχτή μέχρι εκεί, και αυτό είναι πρόβλημα ακρόασης πριν γίνει πρόβλημα γραμματικής: η Ακουστική κατανόηση γερμανικών το πιάνει από αυτή τη μεριά.
Ο Λάμπρος, μηχανολόγος σε βιομηχανία μαρμάρου στην Καβάλα, δουλεύει με προμηθευτή στο Ίνγκολσταντ. Στα γραπτά δεν έχει πρόβλημα, γιατί η πρόταση κάθεται ακίνητη και τη διαβάζει ως το τέλος. Στο τηλέφωνο απαντάει στη μέση της πρότασης, με βάση αυτό που άκουσε ως εκεί, και τρεις φορές στους δέκα η τελευταία συλλαβή λέει το αντίθετο. Το πρόβλημα δεν είναι το λεξιλόγιό του, είναι ότι το ελληνικό αυτί έχει συνηθίσει να κλειδώνει νωρίς.
Η κατάληξη του επιθέτου είναι συνάρτηση τριών πραγμάτων
Ο πίνακας των καταλήξεων του επιθέτου έχει τη φήμη του πιο αποθαρρυντικού πράγματος στη γλώσσα, και η φήμη είναι λάθος διαβασμένη. Δεν είναι κατάλογος που αποστηθίζεται, είναι τρεις ερωτήσεις που απαντιούνται ταυτόχρονα, και η μία από τις τρεις είναι ήδη απαντημένη για όποιον σκέφτεται με πτώσεις.
Το πραγματικό κόστος του λάθους γένους δεν είναι το ίδιο το γένος. Είναι ότι σέρνει μαζί του το άρθρο, την κατάληξη του επιθέτου και την αντωνυμία που θα ξαναπιάσει το ουσιαστικό τρεις προτάσεις παρακάτω, οπότε μία λάθος απόφαση βγάζει τέσσερα ορατά λάθη. Η Γερμανική γραμματική τα δουλεύει με τη σειρά που πονάνε.
Μία κατάληξη
Τρεις απαντήσεις πριν βγει το επίθετο
Κανένα από τα τρία δεν γυρίζει μόνο του. Η κατάληξη του επιθέτου είναι συνάρτηση και των τριών μαζί, και γι' αυτό ο πίνακας δείχνει χειρότερος από όσο είναι.
- Το γένος
- Η πτώση
- Ποιο άρθρο βρίσκεται εκεί
- Το γένοςΙδιότητα του ουσιαστικού που η σημασία του δεν προβλέπει, και σπάνια συμπίπτει με το ελληνικό
- Η πτώσηΤην ορίζει το ρήμα, ή η πρόθεση που στέκεται μπροστά
- Ποιο άρθρο βρίσκεται εκείΟριστικό, αόριστο ή κανένα, και το καθένα παίρνει άλλη σειρά καταλήξεων
Το λάθος γένος δεν κοστίζει μόνο το γένος. Κοστίζει το άρθρο, την κατάληξη του επιθέτου και την αντωνυμία που θα ξαναπιάσει το ουσιαστικό τρεις προτάσεις παρακάτω.
Οι σύνθετες λέξεις είναι ελληνική συνήθεια
Το Geschwindigkeitsbegrenzung τρομάζει σε κάθε αγγλική σελίδα και δεν πρέπει να τρομάζει εδώ. Τα ελληνικά συνθέτουν με τον ίδιο τρόπο και σε ίδια μήκη: η πολυκατοικία, το ποδόσφαιρο, η ταχυδρομική θυρίδα και η αντιολισθητική αλυσίδα διαβάζονται κομμάτι κομμάτι από κάθε ομιλητή χωρίς προσπάθεια.
Ο κανόνας είναι ο ίδιος και στις δύο γλώσσες: το τελευταίο κομμάτι λέει τι είναι το πράγμα, τα προηγούμενα το περιορίζουν, και το γένος το δίνει το τελευταίο. Οπότε ένα σύνθετο δεν μαθαίνεται, αποσυντίθεται. Ποια όμως δεν αποσυντίθενται, γιατί σημαίνουν κάτι άλλο από τα μέρη τους, είναι το Γερμανικό λεξιλόγιο.
Στην προφορά ισχύει το ίδιο μοτίβο, δωρεάν και ακριβό μαζί:
- το χι της Nacht και του Buch υπάρχει ήδη στο ελληνικό στόμα, και είναι ο ήχος που παλεύει περισσότερο κάθε αγγλόφωνος
- το ζ του sagen είναι το ελληνικό ζήτα, και το s πριν από φωνήεν το ίδιο
- το ü του über και το ö του schön δεν υπάρχουν πουθενά στα ελληνικά, και είναι τα δύο που ξεχωρίζουν λέξεις
- το τελικό r γίνεται φωνήεν, οπότε το Vater δεν τελειώνει με το ελληνικό ρο
Τα δύο φωνήεντα με τα στρογγυλά χείλη είναι όλος ο λογαριασμός της προφοράς, και μαθαίνονται σε μια βδομάδα αν πιαστούν πρώτα: η Γερμανική προφορά τα βάζει σε ζεύγη.
Εκεί που κολλάει: η πρόταση χτίζεται ανάποδα
Το φράγμα δεν είναι οι πτώσεις και δεν είναι το λεξιλόγιο. Είναι ότι μια γερμανική πρόταση δεν μπορεί να ξεκινήσει πριν αποφασιστεί το τέλος της. Ο ελληνόφωνος ομιλητής ξεκινάει να μιλάει και βρίσκει τη διατύπωση καθώς προχωράει, γιατί η μητρική του γλώσσα το επιτρέπει και μάλιστα το ανταμείβει. Στα γερμανικά αυτή η συνήθεια αφήνει την πρόταση χωρίς ρήμα.
Το δεύτερο μισό του φράγματος είναι κοινωνικό και το ξέρει όποιος έζησε εκεί. Μόλις διστάσετε, ο συνομιλητής γυρίζει στα αγγλικά, από ευγένεια, και η πρόταση που χτιζόταν δεν τελειώνει ποτέ. Έτσι το χτίσιμο δεν εξασκείται ποτέ σε πραγματικές συνθήκες, και η Ομιλία στα γερμανικά είναι η σελίδα που αντιμετωπίζει ακριβώς αυτό.
Τι ανοίγετε από την Ελλάδα, και τι ζητάει η αναγνώριση
Το Goethe-Institut εξετάζει μέσα στην Ελλάδα, από το A1 ως το C2, και τα πιστοποιητικά του δεν λήγουν. Αντικατέστησε την ανάγκη να ταξιδέψει κανείς στη Γερμανία για ένα χαρτί που θα ζητούσε γερμανική υπηρεσία, και είναι το όνομα που αναγνωρίζουν όλοι οι εργοδότες. Πληρώνεται με εξεταστικό τέλος που ανεβαίνει με το επίπεδο, ενώ οι διαδικτυακές του ασκήσεις είναι ανοιχτές.
Το Nicos Weg της Deutsche Welle είναι το εργαλείο που δεν κοστίζει τίποτα και σπάνια ονομάζεται. Είναι ολοκληρωμένη σειρά με βίντεο και ασκήσεις ως το B1, δωρεάν και χωρίς λογαριασμό, και αντικατέστησε το επί πληρωμή εισαγωγικό τμήμα που έκανε ακριβώς την ίδια ύλη. Οι διάλογοί του είναι σε κανονική ταχύτητα, πράγμα που εδώ μετράει περισσότερο απ' ό,τι σε άλλη γλώσσα.
Το Duden στο διαδίκτυο λύνει το ένα πρόβλημα που δεν λύνεται με μελέτη. Δίνει το γένος και τον πληθυντικό σε κάθε λήμμα, δωρεάν, και αντικατέστησε το χάρτινο λεξικό που τα έδινε με συντομογραφίες. Εδώ υπάρχει αρχή που αποφασίζει τι είναι σωστό, πράγμα που δεν ισχύει σε κάθε γλώσσα, και για τον Έλληνα αναγνώστη είναι οικείο.
Αν ο λόγος είναι επαγγελματικός, το χαρτί δεν είναι το τέλος της υπόθεσης. Η αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων στη Γερμανία ζητάει πιστοποιημένα γερμανικά, το επίπεδο ορίζεται ανά κρατίδιο και ανά επάγγελμα, και για τα επαγγέλματα υγείας ζητιέται χωριστή εξέταση ορολογίας πέρα από τη γενική γλώσσα. Ποιο πιστοποιητικό ανοίγει τι είναι τα Goethe και TestDaF.
Το ερώτημα που μένει είναι αν αυτή η δουλειά μεταφέρεται. Τα Ολλανδικά μοιράζονται με τα γερμανικά τη σειρά των λέξεων και σχεδόν τίποτα από τις πτώσεις, ενώ τα Ρωσικά κάνουν το αντίστροφο και δίνουν έξι πτώσεις με ελεύθερη σειρά. Πότε συμφέρει η δεύτερη γλώσσα και πότε μπερδεύει την πρώτη το κρατάει το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.