Τα πέντε ιαπωνικά φωνήεντα πέφτουν πάνω στα πέντε ελληνικά, σχεδόν ένα προς ένα, και δεν μειώνονται ποτέ όταν είναι άτονα. Ένας ελληνόφωνος που διαβάζει ιαπωνικά φωναχτά γίνεται κατανοητός από την πρώτη εβδομάδα, πράγμα που δεν του συμβαίνει στα αγγλικά μετά από δεκαπέντε χρόνια.
Αυτό είναι όλο το δώρο και τελειώνει εδώ. Ό,τι ακολουθεί το πληρώνετε ολόκληρο, και το πρώτο πράγμα που πληρώνετε δεν είναι λεξιλόγιο ούτε γραμματική, είναι ότι το ιαπωνικό κείμενο δεν έχει κενά, και η αλλαγή γραφής δείχνει πού τελειώνει η λέξη.
Τρεις γραφές, μία επιφάνεια
Δεν πρόκειται για τρεις εναλλακτικές ανάμεσα στις οποίες διαλέγει κανείς. Και οι τρεις βρίσκονται μέσα στην ίδια πρόταση και κάνουν τρεις διαφορετικές δουλειές. Το κάντζι κουβαλάει το περιεχόμενο, η χιραγκάνα τη γραμματική, η κατακάνα το ξένο.
Η συνέπεια είναι πρακτική και σώζει μήνες αν γίνει κατανοητή νωρίς. Μια γλώσσα με κενά αφήνει το μάτι να βρει τα όρια των λέξεων χωρίς προσπάθεια. Εδώ τα όρια τα δείχνει η αλλαγή του συστήματος γραφής, οπότε το να ξεχωρίζετε τις τρεις γραφές δεν είναι προεργασία για το διάβασμα, είναι το διάβασμα. Τα ενενήντα δύο σύμβολα των δύο συλλαβαρίων είναι η Χιραγκάνα και κατακάνα, και μπαίνουν σε δύο βδομάδες.
Το κάντζι είναι η ανοιχτή δουλειά και δεν κλείνει ποτέ, γιατί κάθε χαρακτήρας κουβαλάει δύο ή περισσότερες αναγνώσεις ανάλογα με το πού στέκεται: μία ιθαγενή και μία που ήρθε από τα κινεζικά. Ποια σειρά τα κρατάει είναι τα Κάντζι, και το γιατί το ίδιο πράγμα λέγεται με δύο τρόπους είναι το Ιαπωνικό λεξιλόγιο.
Η κατακάνα κρύβει μια έκπληξη που αξίζει από νωρίς. Οι λέξεις μέσα της δεν ήρθαν όλες από τα αγγλικά: το pan είναι το ψωμί και ήρθε από τα πορτογαλικά, ενώ το arubaito είναι η μερική απασχόληση και ήρθε από τα γερμανικά. Και όλες ξαναγράφτηκαν με ιαπωνικές συλλαβές, δηλαδή κάθε σύμφωνο πήρε από πίσω του ένα φωνήεν. Ένας ελληνόφωνος ξέρει ακριβώς τι είναι αυτό, γιατί τα ελληνικά κάνουν το ίδιο στο σπορ και στο τρένο.
Η σειρά της δουλειάς είναι πιο δεσμευτική εδώ από ό,τι αλλού, και ο λόγος είναι μηχανικός. Χωρίς τα δύο συλλαβάρια δεν διαβάζεται ούτε λεξικό, οπότε μπαίνουν πρώτα και τελειώνουν. Η γραμματική μπαίνει δεύτερη επειδή είναι τακτική και ανταμείβει γρήγορα. Το κάντζι τρέχει από κάτω συνέχεια και δεν περιμένει κανέναν, γιατί δεν έχει τέλος για να το περιμένει.
Η ευγένεια είναι κατάληξη, και το ξέρετε ήδη
Εδώ ο ελληνόφωνος αναγνώστης έχει ένα πάτημα που ο αγγλόφωνος δεν έχει καθόλου, και κανένα βιβλίο δεν του το λέει γιατί κανένα βιβλίο δεν γράφτηκε για αυτόν. Η ευγένεια είναι κατάληξη του ρήματος, όπως ο πληθυντικός ευγενείας. Ο Έλληνας αλλάζει ρηματικό τύπο ανάλογα με το ποιος στέκεται απέναντι, από τα έξι του, και ξέρει ότι η λάθος επιλογή προσβάλλει.
Στα αγγλικά αυτή η διάκριση έχει σβήσει εντελώς, οπότε ο αγγλόφωνος μαθητής πρέπει πρώτα να δεχτεί ότι η σχέση δύο ανθρώπων μπορεί να ζει μέσα σε μια κατάληξη. Εσείς ξεκινάτε από εκεί που εκείνος φτάνει σε έναν χρόνο.
Ό,τι δεν είναι δωρεάν είναι η διαβάθμιση. Τα ελληνικά έχουν δύο σκαλιά, τον ενικό και τον πληθυντικό ευγενείας. Τα ιαπωνικά έχουν τρία επίπεδα και ξεχωριστές μορφές για το να ανεβάζετε τον άλλον και για το να χαμηλώνετε τον εαυτό σας, οπότε η επιλογή δεν γίνεται μία φορά ανά συνομιλία αλλά ξανά σε κάθε ρήμα. Το κόστος είναι στη διαβάθμιση και όχι στην ιδέα: τα Επίπεδα ευγένειας τα δείχνουν με τη σειρά.
Το ρήμα στο τέλος, και τα μόρια που κρατούν τη θέση
Η ιαπωνική πρόταση βάζει το ρήμα τελευταίο, και αυτό δεν είναι το ίδιο πρόβλημα με τα γερμανικά. Εκεί η σειρά είναι άκαμπτη και το ρήμα κλειδώνει το νόημα. Εδώ η σειρά των υπόλοιπων στοιχείων είναι σχεδόν ελεύθερη, γιατί τη δουλειά της την κάνουν τα μόρια: κάθε ουσιαστικό κουβαλάει από πίσω του ένα σύμβολο που λέει τι ρόλο παίζει.
Ένας ελληνόφωνος αναγνωρίζει αμέσως τι είναι αυτό, γιατί το κάνει με πτώσεις. Το μόριο είναι κατάληξη που γράφεται χωριστά και δεν αλλάζει σχήμα, οπότε η ιδέα ότι ο ρόλος σημειώνεται πάνω στη λέξη και όχι στη θέση της είναι ήδη δική σας. Η δουλειά είναι να μάθετε ποιο μόριο κάνει τι, και είναι μικρή: η Ιαπωνική γραμματική τα βάζει στη σειρά.
Μια συνηθισμένη κουβέντα
Τι ειπώθηκε, και όλα όσα η πρόταση άφησε σε εσάς να συμπληρώσετε
Τα ιαπωνικά παραλείπουν ό,τι μπορεί να ανασυνθέσει ο ακροατής, οπότε η ακρόαση είναι ανασύνθεση αντί για αποκωδικοποίηση, και το ακουστό μέρος είναι το μικρότερο μισό.
- Το ρήμαΣυχνά η μόνη λέξη που ακούγεται
- Ένα ή δύο μόριαΣημειώνουν ό,τι δεν μπορούσε να μαντευτεί
- Ποιος το κάνειΠέφτει όποτε το δίνουν τα συμφραζόμενα, δηλαδή σχεδόν πάντα
- Σε ποιον γίνεταιΣυχνά το κουβαλάει η κατεύθυνση που είναι χτισμένη μέσα στο ρήμα
- Τι είστε ο ένας για τον άλλονΤο κουβαλάει η μορφή του ρήματος και όχι κάποια λέξη
- Ό,τι ειπώθηκε τρεις σειρές πρινΑκόμη ζωντανό, και ακόμη συμπληρώνει τα κομμάτια που λείπουν
Ένας μαθητής που μεταφράζει αυτό που ειπώθηκε έχει μεταφράσει το πάνω μέρος της γραμμής. Η αναλογία είναι ολόκληρος ο ισχυρισμός αυτού του σχεδίου.
Εκεί που κολλάει: η πρόταση λέει το μισό
Το φράγμα των ιαπωνικών δεν είναι η γραφή, που τελειώνει, ούτε η γραμματική, που είναι τακτική. Είναι ότι η γλώσσα παραλείπει ό,τι μπορεί να ανασυνθέσει ο ακροατής, και παραλείπει πολύ περισσότερα από όσα φαντάζεται κανείς: το ποιος κάνει την πράξη, το σε ποιον γίνεται, και συχνά το αντικείμενο.
Η ακρόαση εδώ δεν είναι αποκωδικοποίηση, είναι ανασύνθεση, και το ακουστό μέρος είναι το μικρότερο μισό. Ένας μαθητής που μεταφράζει αυτό που ειπώθηκε έχει μεταφράσει το πάνω μισό και έχει χάσει το κάτω. Ο μελωδικός τόνος δεν είναι ο ελληνικός τόνος, και δεν γράφεται, οπότε προσθέτει και δεύτερη αβεβαιότητα πάνω στην πρώτη: η Ακουστική κατανόηση ιαπωνικών τα χωρίζει.
Το hashi είναι τα ξυλάκια όταν η μελωδία πέφτει και το γεφύρι όταν ανεβαίνει, γραμμένο και τις δύο φορές το ίδιο στη χιραγκάνα. Ο ελληνόφωνος αναγνώστης περιμένει να το δει σημειωμένο, όπως σημειώνεται ο τόνος στα ελληνικά, και δεν σημειώνεται πουθενά.
Η Ρωξάνη, κεραμίστρια στη Σίφνο, ξεκίνησε ιαπωνικά για να διαβάσει βιβλία αγγειοπλαστικής που δεν έχουν μεταφραστεί. Μετά από τρία χρόνια διαβάζει τεχνικό κείμενο με λεξικό και δεν παρακολουθεί βίντεο στον τροχό, όπου ο δάσκαλος λέει έξι λέξεις και εννοεί μια ολόκληρη πρόταση. Της λείπει το κάτω μισό, και το κάτω μισό δεν μαθαίνεται από βιβλίο.
Τι ανοίγετε από την Ελλάδα
Το Jisho είναι το δωρεάν λεξικό της γλώσσας και λύνει το πρόβλημα της αναζήτησης. Ψάχνει χαρακτήρα με ριζικό, με αριθμό γραμμών ή με χειρόγραφο, και δείχνει και τις δύο αναγνώσεις κάθε κάντζι μαζί με τις λέξεις που το περιέχουν. Αντικατέστησε το χάρτινο λεξικό κάντζι, όπου η εύρεση ενός άγνωστου χαρακτήρα ήταν χωριστή δεξιότητα από την ίδια τη γλώσσα.
Το Anki με τράπεζα βασισμένη σε προτάσεις κάνει εδώ τη μία δουλειά που μετράει. Η μεμονωμένη λέξη δεν διδάσκει τίποτα σε γλώσσα που παραλείπει τα μισά μέρη της πρότασης, γιατί ακριβώς αυτά που λείπουν είναι το μάθημα. Αντικατέστησε τις χάρτινες καρτέλες, και είναι δωρεάν σε υπολογιστή και σε Android, με μία εφάπαξ αγορά σε iOS.
Το JLPT είναι το επίσημο τεστ και δίνεται σε ορισμένες πόλεις μία ή δύο φορές τον χρόνο, με τέλος. Αντικατέστησε τη βεβαίωση σχολής, και έχει ένα όριο που αξίζει να λέγεται πριν το επιλέξει κανείς ως στόχο: δεν εξετάζει καθόλου παραγωγή, ούτε γραπτή ούτε προφορική. Ένα χαρτί από αυτό βεβαιώνει ανάγνωση και ακρόαση και τίποτε άλλο, όπως δείχνει η εξέταση JLPT.
Το ερώτημα που μένει είναι τι μοιράζεται με τους γείτονές της. Τα Κινεζικά έδωσαν τους χαρακτήρες και τη μισή δεξαμενή λεξιλογίου, και δεν έδωσαν ούτε τη γραμματική ούτε τους τόνους, ενώ τα Κορεατικά έχουν σχεδόν την ίδια σύνταξη και άλλη εντελώς γραφή. Ποιο ζευγάρι συνεργάζεται και ποιο μπερδεύεται το κρατάει το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.