Στα σουηδικά το άρθρο δεν στέκεται μπροστά από το ουσιαστικό, κολλάει πίσω του. Το bil είναι αυτοκίνητο και το bilen είναι το αυτοκίνητο, με το άρθρο συγκολλημένο στην κατάληξη.
Και μετά, όταν μπει επίθετο, ξαναλέγεται και μπροστά. Το det stora huset είναι το μεγάλο σπίτι, με την οριστικότητα σημειωμένη δύο φορές μέσα στην ίδια φράση. Ένας αγγλόφωνος αναγνώστης το βρίσκει ανεξήγητο. Ένας Έλληνας το λέει και ο ίδιος, στο μεγάλο το σπίτι, απλώς προαιρετικά.
Το ουσιαστικό δεν είναι λέξη, είναι σύνολο
Επειδή το άρθρο ζει στο τέλος της λέξης, ένα σουηδικό ουσιαστικό έχει τέσσερις μορφές και ο κατάλογος λεξιλογίου σας δίνει τη μία. Το en bil, το bilen, το bilar και το bilarna είναι το ίδιο αυτοκίνητο τέσσερις φορές, και οι τρεις τελευταίες δεν προκύπτουν από την πρώτη.
Εδώ κρύβεται και το κόστος του γένους, το οποίο δεν εμφανίζεται εκεί που θα το προσέχατε. Τα σουηδικά έχουν δύο γένη, το en και το ett, και η λάθος επιλογή δεν φαίνεται στο άρθρο, φαίνεται στον πληθυντικό και σε κάθε επίθετο που κρέμεται από το ουσιαστικό. Άρα το γένος αποθηκεύεται μαζί με τη λέξη ή δεν αποθηκεύεται καθόλου: η Σουηδική γραμματική το δείχνει με τις τέσσερις μορφές μαζί.
Το ρήμα, αντίθετα, είναι το φθηνότερο που θα συναντήσετε σε αυτόν τον πυλώνα. Το jag talar, du talar, hon talar δεν αλλάζει καθόλου κατά πρόσωπο, οπότε ένα ελληνικό κεφάλι, συνηθισμένο σε έξι διαφορετικές καταλήξεις, εδώ δεν έχει τίποτα να μάθει και πρέπει αντίθετα να σταματήσει να ψάχνει.
Δύο μελωδίες, και κανείς δεν θα σας διορθώσει
Τα σουηδικά έχουν δύο τονικά σχήματα και ξεχωρίζουν με αυτά υπαρκτά ζεύγη λέξεων. Το anden είναι η πάπια ή το πνεύμα ανάλογα με τη μελωδία, και το tomten είναι το οικόπεδο ή το ξωτικό, γραμμένα και τα δύο ακριβώς το ίδιο.
Ο ελληνόφωνος αναγνώστης έχει εδώ ένα ένστικτο που τον βοηθάει και μια συνήθεια που τον εμποδίζει. Το ένστικτο είναι ότι ξέρει πως ένα σουπρασεγμενταλικό στοιχείο μπορεί να αλλάζει λέξη, γιατί το κάνει ο ίδιος στο νόμος και στο νομός. Το εμπόδιο είναι ότι στα ελληνικά αυτό γράφεται πάντα, οπότε το μάτι περιμένει σημάδι και δεν υπάρχει κανένα.
Το δυσάρεστο μέρος δεν είναι η δυσκολία, είναι η απουσία διόρθωσης. Σχεδόν κανένα μάθημα δεν το διδάσκει, καμία εξέταση δεν το εξετάζει, και ελάχιστοι Σουηδοί μπορούν να διατυπώσουν τον κανόνα, γιατί δεν τους τον ζήτησε ποτέ κανείς. Άρα ούτε η εμβάπτιση το λύνει: η Σουηδική προφορά το πιάνει ρητά, επειδή αλλού δεν πιάνεται.
Το μάθημα είναι δωρεάν, και είναι η πρώτη φορά σε αυτόν τον πυλώνα
Εδώ αλλάζει κάτι που καμία άλλη σελίδα του πυλώνα δεν μπορεί να πει. Η Σουηδία παρέχει δωρεάν κρατικά μαθήματα σουηδικών στους κατοίκους της, μέσω του SFI, με δασκάλους και τάξη και χωρίς δίδακτρα.
Για έναν Έλληνα αναγνώστη αυτό είναι πιο ασυνήθιστο απ' ό,τι φαίνεται, γιατί ολόκληρη η δική του εμπειρία με ξένη γλώσσα έχει από κάτω της μια απόδειξη πληρωμής. Το φροντιστήριο, το παράβολο, το βιβλίο: η γλώσσα ήταν πάντα αγορά. Εδώ δεν είναι, και αυτό αλλάζει τον υπολογισμό για όποιον σκέφτεται τη μετακόμιση, γιατί το κόστος της γλώσσας πέφτει στο μηδέν τη μέρα που αποκτά διεύθυνση.
Το χαρτί είναι ξεχωριστό ζήτημα από το μάθημα, και τα δύο δεν συμπίπτουν. Ποιο πιστοποιητικό ζητάει ποιος, και τι μετράει το καθένα, είναι το SFI και Swedex.
Οι δύο μελωδίες
Τι κρίνει το τονικό σχήμα, και τι δεν πρόκειται να σας κοστίσει ποτέ
Δύο τονικά σχήματα χωρίζουν υπαρκτά ζεύγη σουηδικών λέξεων, και ο λόγος που κανείς δεν το διορθώνει βρίσκεται στις τρεις τελευταίες γραμμές και όχι στις δύο πρώτες.
Το κρίνει η μελωδία, όχι τα γράμματα
- ΝαιΑν το anden είναι πάπια ή πνεύμαΠανομοιότυπα στη σελίδα, δύο λέξεις στον αέραΝαι
- ΝαιΑν το tomten είναι οικόπεδο ή ξωτικόΕπίσης πανομοιότυπα, και επίσης συνηθισμέναΝαι
- ΌχιΑν σας καταλαβαίνουν χωρίς αυτόΤα συμφραζόμενα σηκώνουν σχεδόν κάθε περίπτωση, που είναι ακριβώς το πρόβλημαΌχι
- ΌχιΑν θα σας το διδάξει κάποιο μάθημαΣχεδόν κανένα δεν το κάνει, και καμία εξέταση δεν το εξετάζειΌχι
- Δεν ελέγχθηκεΑν θα μπορούσε ένας Σουηδός να σας εξηγήσει τον κανόναΟι περισσότεροι δεν χρειάστηκε ποτέ, και κανείς δεν τους το ζήτησεΔεν ελέγχθηκε
Η τελευταία γραμμή είναι ο λόγος που η εμβάπτιση δεν λύνει αυτό το ένα. Δεν υπάρχει διόρθωση διαθέσιμη από ανθρώπους που δεν βλέπουν το πράγμα το οποίο κάνουν.
Το λεξιλόγιο περνάει από τα αγγλικά σας
Οι κοινές λέξεις είναι χιλιάδες και είναι κοινές με τα αγγλικά, όχι με τα ελληνικά: το hus, το bok, το vatten, το namn. Ο ελληνόφωνος αναγνώστης τις αναγνωρίζει μέσω τρίτης γλώσσας, οπότε η έκπτωση υπάρχει και είναι μεταχειρισμένη.
Στο χαρτί δουλεύει άριστα και στον αέρα σχεδόν καθόλου, γιατί το πέρασμα από τα αγγλικά θέλει χρόνο τον οποίο η ομιλία δεν δίνει. Και επειδή τα σουηδικά έχουν εννιά φωνήεντα απέναντι στα πέντε δικά σας, με τρία από αυτά στρογγυλά και μπροστινά, οι γνωστές λέξεις φτάνουν στο αυτί αγνώριστες: η Ακουστική κατανόηση σουηδικών ξεκινάει από εκεί, και ποιες λέξεις προδίδουν είναι το Σουηδικό λεξιλόγιο.
Τα φωνήεντα που λείπουν αξίζει να ονομαστούν, γιατί δεν είναι καινούρια για όλους. Το y και το ö είναι στρογγυλά και μπροστινά, τα ίδια ακριβώς που ζητούν τα γερμανικά και τα γαλλικά, ενώ το σουηδικό u είναι τρίτο και δεν υπάρχει ούτε εκεί. Όποιος έχει περάσει από μία από τις άλλες δύο γλώσσες τα έχει ήδη πληρώσει μία φορά.
Η σειρά που δουλεύει είναι σύντομη και προκύπτει από τα παραπάνω. Πρώτα οι τέσσερις μορφές του ουσιαστικού μαζί, γιατί αλλιώς το γένος χάνεται σιωπηλά. Έπειτα τα φωνήεντα, γιατί χωρίς αυτά οι γνωστές λέξεις δεν αναγνωρίζονται στον αέρα. Το ρήμα δεν χρειάζεται θέση στη σειρά, γιατί δεν έχει τίποτα να διδάξει.
Εκεί που κολλάει: η χώρα μιλάει αγγλικά μαζί σας
Το φράγμα είναι το ίδιο με των Κάτω Χωρών και εξίσου γνωστό σε όποιον έχει ζήσει εκεί. Τα αγγλικά της Σουηδίας είναι πολύ καλά, οπότε η κουβέντα γλιστράει σε αυτά μόλις διστάσετε, και η σουηδική πρόταση δεν τελειώνει ποτέ.
Στην περίπτωση της Σουηδίας υπάρχει και μια δεύτερη στροφή, που την παθαίνει ακριβώς όποιος τα πάει καλά. Επειδή το δωρεάν μάθημα υπάρχει και είναι σοβαρό, ο μαθητής φτάνει σε καλό γραπτό επίπεδο μέσα σε έναν χρόνο, και τότε το κενό ανάμεσα σε αυτό που γράφει και σε αυτό που καταλαβαίνει στο τραπέζι γίνεται πιο ενοχλητικό, όχι λιγότερο.
Ο Δημοσθένης, προγραμματιστής από την Πάτρα, δουλεύει στη Μάλμε τέσσερα χρόνια και έχει τελειώσει το κρατικό μάθημα. Στα γραπτά της δουλειάς δεν έχει πρόβλημα, και στο μεσημεριανό τραπέζι ακούει τους συναδέλφους του να περνούν στα αγγλικά μέσα σε δύο δευτερόλεπτα από τη στιγμή που θα αργήσει. Το ζητάει πλέον ρητά στην αρχή, και είναι η μόνη κίνηση που άλλαξε κάτι: η Ομιλία στα σουηδικά ξεκινάει από αυτό.
Τι ανοίγετε από την Ελλάδα
Το SFI είναι το εργαλείο που δεν ανοίγει από την Ελλάδα και αξίζει να ονομαστεί ακριβώς γι' αυτό. Είναι δωρεάν και είναι καλό, και προϋποθέτει ότι κατοικείτε ήδη εκεί, οπότε για όποιον διαβάζει από την Ελλάδα δεν υπάρχει. Αντικατέστησε το ιδιωτικό τμήμα για όποιον έχει φτάσει, και για όποιον σχεδιάζει είναι ένας λόγος να μην πληρώσει από πριν κάτι που θα του δοθεί.
Το SVT Play και τα ειδησεογραφικά του σε απλά σουηδικά είναι το δωρεάν ακουστικό υλικό που φτάνει και εδώ. Αντικατέστησε το ηχητικό του βιβλίου, το οποίο διαβάζεται αργά και δεν έχει καμία από τις δύο μελωδίες σε φυσική ταχύτητα.
Το Anki με τις τέσσερις μορφές στην ίδια κάρτα είναι η μία ρύθμιση που μετράει εδώ. Η κάρτα με το en bil μπροστά και τη μετάφραση πίσω αποθηκεύει το ένα τέταρτο της λέξης και κρύβει το γένος. Αντικατέστησε τις χάρτινες καρτέλες, και είναι δωρεάν σε υπολογιστή και σε Android, με μία εφάπαξ αγορά σε iOS.
Το ερώτημα που μένει είναι πού αλλού πάει αυτή η δουλειά. Τα Ολλανδικά μοιράζονται το λεξιλόγιο και βάζουν από πάνω γερμανική σειρά λέξεων, ενώ τα Γερμανικά προσθέτουν τέσσερις πτώσεις σε ό,τι εδώ δεν υπάρχει καθόλου. Πότε δύο τόσο κοντινές γλώσσες μπερδεύονται το κρατάει το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.