Τα τουρκικά είναι το αντίστροφο κάθε ρομανικής γλώσσας για έναν ελληνόφωνο. Εκεί οι λέξεις κοστίζουν και η μηχανή από κάτω είναι σχεδόν δική σας. Εδώ οι λέξεις έρχονται δωρεάν, κατά εκατοντάδες, και η μηχανή δεν μοιάζει με τίποτα που έχετε ξαναδεί.
Το γιαούρτι και το yoğurt, το ντουλάπι και το dolap, ο μπακάλης και το bakkal είναι η ίδια λέξη δύο φορές. Και το δάνειο πηγαίνει και προς τις δύο κατευθύνσεις: το liman είναι ο λιμήν, το kilise είναι η εκκλησία και το temel είναι το θεμέλιο. Το anahtar σημαίνει κλειδί και ήρθε από το ελληνικό ανοιχτήρι, δηλαδή έφυγε με τη μία σημασία και έμεινε με την άλλη.
Το λεξιλόγιο ήρθε ήδη, και ήρθε προς τις δύο κατευθύνσεις
Δεν πρόκειται για μερικές αστείες συμπτώσεις, είναι μερικές εκατοντάδες λέξεις και κάθονται στην καθημερινή ζωή: το ταβάνι, η τσέπη, ο μεζές, ο μπαξές, ο μερακλής, ο τεμπέλης, ο γιακάς, ο μαχαλάς και το κιόσκι. Ένας ελληνόφωνος αρχάριος αναγνωρίζει λέξεις μέσα σε τουρκικές προτάσεις πριν μάθει έναν κανόνα, πράγμα που δεν του συμβαίνει σε καμία άλλη μη ευρωπαϊκή γλώσσα αυτού του πυλώνα.
Η προσοχή που χρειάζεται είναι μία και είναι η ίδια με τα ιταλικά: η κοινή λέξη δεν εγγυάται κοινή σημασία. Το ίδιο δάνειο μπορεί να στένεψε από τη μία πλευρά και να πλάτυνε από την άλλη, και ο κατάλογος όσων μετακινήθηκαν είναι το Τουρκικό λεξιλόγιο.
Δύο παραδείγματα δείχνουν πώς μετακινείται μια κοινή λέξη χωρίς να το πάρει κανείς είδηση. Το τουρκικό merak σημαίνει περιέργεια και έγνοια, ενώ το ελληνικό μεράκι σημαίνει το πάθος με το οποίο κάνει κανείς κάτι καλά. Το dert σημαίνει κάθε είδους μπελά, ενώ το ντέρτι στένεψε στον καημό. Η λέξη πέρασε ολόκληρη, η σημασία μετακόμισε, και το λάθος γίνεται με απόλυτη σιγουριά επειδή η λέξη ακούγεται δική σας.
Η λέξη χτίζεται από κομμάτια, και τα κομμάτια δεν λιώνουν
Εδώ τελειώνει το δώρο και αρχίζει η μηχανή. Τα τουρκικά δεν κλίνουν, κολλάνε: κάθε κατάληξη κουβαλάει ακριβώς ένα νόημα, μπαίνει σε σταθερή θέση, και δεν συγχωνεύεται με τη διπλανή της. Το ev είναι το σπίτι, το evler είναι τα σπίτια, το evlerim είναι τα σπίτια μου, και το evlerimde είναι στα σπίτια μου.
Για ένα ελληνικό κεφάλι αυτό είναι ταυτόχρονα οικείο και ξένο, και η διάκριση αξίζει από την πρώτη μέρα. Οικείο, γιατί η ιδέα ότι το τέλος της λέξης κουβαλάει τη γραμματική είναι δική σας. Ξένο, γιατί η ελληνική κατάληξη είναι ένα κομμάτι που λέει τρία πράγματα μαζί, γένος, αριθμό και πτώση, ενώ η τουρκική είναι τρία κομμάτια που λένε από ένα το καθένα.
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι μια λέξη που δεν ακούσατε ποτέ συναρμολογείται σωστά με την πρώτη, πράγμα αδύνατο στα ελληνικά. Η δυσκολία μετακομίζει ολόκληρη στο αυτί: μια λέξη με τέσσερις καταλήξεις είναι μακριά, φτάνει σε ταχύτητα συνομιλίας, και τα όριά της δεν ακούγονται. Οι τουρκικές καταλήξεις τις παίρνουν με τη σειρά, και το τι γίνεται σε ταχύτητα είναι η Ακουστική κατανόηση τουρκικών.
Η αρμονία των φωνηέντων είναι το πραγματικό μάθημα
Καμία κατάληξη δεν έχει σταθερό φωνήεν. Παίρνει τη θέση και τη στρογγυλότητα του τελευταίου φωνήεντος της λέξης μπροστά της, και αυτός είναι ολόκληρος ο κανόνας. Γι' αυτό το ίδιο τοπικό επίθημα βγαίνει evde στο σπίτι και yolda στον δρόμο.
Το ελληνικό αυτί δεν έχει καμία εξάσκηση σε αυτό, γιατί τα ελληνικά επιτρέπουν οποιοδήποτε φωνήεν δίπλα σε οποιοδήποτε άλλο. Και δεν πρόκειται μόνο για προφορά: η αρμονία είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ακροατής καταλαβαίνει πού άρχισε η λέξη, οπότε λάθος φωνήεν σε μια κατάληξη δεν ακούγεται σαν ξενική προφορά, ακούγεται σαν άλλο σπάσιμο της πρότασης: η Φωνηεντική αρμονία τα δείχνει σε ζεύγη.
Δύο από τα οκτώ φωνήεντα δεν υπάρχουν καθόλου στα ελληνικά. Το ü είναι μπροστά και στρογγυλό, το ίδιο που ζητούν τα γαλλικά και τα γερμανικά, και το αδότιστο ı είναι πίσω και άτονο, κάτι που δεν έχει ούτε καν αντίστοιχο γράμμα στα ελληνικά. Η υπόλοιπη προφορά είναι εύκολη για εσάς, και αυτά τα δύο είναι όλος ο λογαριασμός: η Τουρκική προφορά τα δουλεύει.
Η σειρά που δουλεύει βγαίνει από όλα τα παραπάνω και είναι αντίθετη από το ένστικτο. Το λεξιλόγιο μπαίνει τελευταίο, γιατί το μισό το έχετε ήδη και το άλλο μισό έρχεται μόνο του με την ακρόαση. Πρώτα η αρμονία και τα δύο άγνωστα φωνήεντα, γιατί χωρίς αυτά δεν ακούγεται πού αρχίζουν οι λέξεις. Έπειτα οι θέσεις των καταλήξεων και το ρήμα στο τέλος, γιατί εκεί κάθεται ολόκληρη η πληροφορία της πρότασης και ως εκεί δεν έχει αποφασιστεί τίποτα.
Ποιο φωνήεν φοράει η κατάληξη
Δύο χαρακτηριστικά το αποφασίζουν, και μια τετραπλή κατάληξη τα αντιγράφει και τα δύο
Η κατάληξη δεν έχει σταθερό φωνήεν. Παίρνει τη θέση και τη στρογγυλότητα του τελευταίου φωνήεντος της λέξης μπροστά της, και αυτός είναι ολόκληρος ο κανόνας.
μη στρογγυλό
στρογγυλό
Οι εξαιρέσεις είναι σχεδόν όλες δάνεια που δεν εναρμονίστηκαν ποτέ. Το λάθος εδώ δεν είναι μόνο προφορά: η αρμονία είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ακροατής ξέρει πού άρχισε η λέξη.
Εκεί που κολλάει: οι λέξεις που ξέρετε δίνουν λάθος αίσθηση
Το φράγμα εδώ έχει συγκεκριμένο μηχανισμό και οφείλεται ακριβώς στο δώρο. Οι εκατοντάδες κοινές λέξεις δίνουν την αίσθηση ότι η γλώσσα είναι κοντινή, και δεν είναι: είναι από τις μακρινότερες που θα συναντήσετε. Η κοντινότητα είναι λεξιλογική και επιφανειακή, ενώ η απόσταση είναι δομική και ολόκληρη.
Ο Λευτέρης, έμπορος υφασμάτων στην Κομοτηνή, δουλεύει με προμηθευτές της Προύσας και ξέρει διακόσιες λέξεις χωρίς να έχει κάνει μάθημα. Στο τηλέφωνο αναγνωρίζει τη μία λέξη στις πέντε και δεν καταλαβαίνει καμία πρόταση, γιατί το ρήμα έρχεται τελευταίο και ό,τι το αλλάζει κάθεται πάνω του σε τέσσερα στρώματα. Η γνώση των λέξεων δεν άνοιξε τη γλώσσα, την έκανε πιο απογοητευτική.
Το δεύτερο μισό του φράγματος είναι ότι τα τουρκικά έχουν παρελθόν που δεν επιτρέπει ουδετερότητα. Υπάρχουν δύο παρελθόντα και η επιλογή δεν αφορά τον χρόνο: το ένα λέει ότι το είδατε και το άλλο λέει ότι το ακούσατε. Ένας ελληνόφωνος έχει τη διάκριση μόνο ως λέξεις, με το λένε και το τάχα, και εδώ πρέπει να την αποφασίζει σε κάθε ρήμα: η Τουρκική γραμματική τη δουλεύει.
Τι ανοίγετε από την Ελλάδα
Η τουρκική κρατική τηλεόραση και οι σειρές με υπότιτλους είναι το δωρεάν ακουστικό υλικό που καμία άλλη γλώσσα αυτού του πυλώνα δεν έχει σε αυτή την ποσότητα για έναν Έλληνα. Αντικατέστησαν το κασετόφωνο του φροντιστηρίου, φτάνουν από την Ελλάδα χωρίς εμπόδιο, και δίνουν ακριβώς αυτό που λείπει εδώ, δηλαδή ρήματα σε πραγματική ταχύτητα με τα στρώματά τους επάνω.
Το TÖMER, το κέντρο διδασκαλίας του Πανεπιστημίου της Άγκυρας, είναι το όνομα που αναγνωρίζουν τα τουρκικά πανεπιστήμια και οι υπηρεσίες. Αντικατέστησε τη βεβαίωση σχολής, εξετάζει στην κλίμακα από το A1 ως το C1, και η εξέταση πληρώνεται. Για τον περισσότερο κόσμο δεν χρειάζεται καθόλου χαρτί, και αυτό αξίζει να λέγεται.
Το Anki έχει εδώ μια χρήση που δεν έχει αλλού, και είναι η μία που μετράει: κάρτες με ολόκληρη τη χτισμένη λέξη μπροστά και τα κομμάτια της πίσω. Η μεμονωμένη ρίζα δεν διδάσκει τίποτα σε γλώσσα όπου το νόημα κάθεται στα τέσσερα στρώματα μετά τη ρίζα. Αντικατέστησε τις χάρτινες καρτέλες, και είναι δωρεάν σε υπολογιστή και σε Android, με μία εφάπαξ αγορά σε iOS.
Το ερώτημα που μένει είναι αν αυτή η μηχανή υπάρχει και αλλού. Τα Κορεατικά κολλάνε καταλήξεις με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και βάζουν το ρήμα στο τέλος, χωρίς όμως καμία κοινή λέξη, ενώ τα Περσικά μοιράζονται μεγάλο μέρος του λεξιλογίου μέσω των τουρκικών και τίποτα από τη δομή. Ποιο ζευγάρι πληρώνει και ποιο ανταμείβει το κρατάει το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.