Το ρήμα έρχεται πρώτο, όπως στο Ήρθε ο Γιάννης. Ένας αγγλόφωνος μαθητής πρέπει πρώτα να συνηθίσει ότι μια πρόταση μπορεί να ανοίγει με το ρήμα. Ένας ελληνόφωνος το κάνει καθημερινά και δεν το έχει προσέξει ποτέ.
Αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που έρχεται δωρεάν. Ό,τι ακολουθεί δεν μοιάζει με τίποτα ευρωπαϊκό, και δεν είναι η γραφή ούτε η προφορά: είναι ότι το ρήμα λέει ποιος συμμετέχων είναι το θέμα, και δεν είναι παθητική φωνή.
Ένα γεγονός, πέντε προτάσεις
Ένας άντρας μαγειρεύει ένα ψάρι, σε μια κουζίνα, με ένα τηγάνι, για τη μητέρα του. Τα φιλιππινέζικα μπορούν να βάλουν οποιοδήποτε από αυτά τα πέντε στο επίκεντρο, αλλάζοντας το πρόθημα του ρήματος, και καμία από τις πέντε προτάσεις δεν είναι παθητική.
Δύο προτάσεις το κάνουν συγκεκριμένο. Το Nagluto ang lalaki ng isda βάζει στο επίκεντρο τον άντρα, ενώ το Niluto ng lalaki ang isda βάζει το ψάρι. Το γεγονός είναι το ίδιο, ο δείκτης ang μετακινήθηκε από τη μία λέξη στην άλλη, και το ρήμα άλλαξε πρόθημα μαζί του. Καμία από τις δύο δεν είναι παθητική, γιατί και οι δύο συμμετέχοντες παραμένουν εξίσου παρόντες μέσα στην πρόταση και κανένας δεν υποβιβάζεται.
Εδώ βρίσκεται η δυσκολία και εδώ αστοχούν τα μαθήματα. Διδάσκουν πρώτα την εκδοχή όπου στο επίκεντρο βρίσκεται αυτός που ενεργεί, επειδή αυτή μεταφράζεται καθαρά σε αγγλική πρόταση, ενώ ο καθημερινός λόγος φτάνει πολύ συχνότερα στην εκδοχή όπου στο επίκεντρο βρίσκεται το πράγμα. Ο μαθητής μαθαίνει πρώτο αυτό που ακούει τελευταίο.
Το ang δείχνει ποιο από τα πέντε είναι στο επίκεντρο, και η ρίζα του ρήματος μόνη της δεν είναι λέξη που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε. Το πρόθημα δεν είναι στολίδι πάνω στο ρήμα, είναι το μέρος που λέει σε ποια από τις πέντε προτάσεις βρίσκεστε: η Φιλιππινέζικη γραμματική τις παίρνει μία μία.
Τι έρχεται δωρεάν σε ένα ελληνικό στόμα
Πέντε φωνήεντα, τα ίδια πέντε με τα ελληνικά, καθαρά και χωρίς μείωση στις άτονες συλλαβές. Ένας ελληνόφωνος διαβάζει φιλιππινέζικα φωναχτά σωστά την πρώτη μέρα, γιατί η γραφή είναι λατινική και σχεδόν απόλυτα φωνητική.
Το λεξιλόγιο δίνει ένα δεύτερο μισό δώρο, και το δίνει από απροσδόκητη μεριά. Η mesa, η silya και το kutsara ήρθαν από τα ισπανικά, μαζί με τα νούμερα, την ώρα του ρολογιού και μεγάλο μέρος της κουζίνας και του σπιτιού. Για όποιον έχει περάσει από τα Ισπανικά αυτό είναι εκατοντάδες λέξεις χωρίς κόστος, και για όποιον δεν έχει, είναι μια δεξαμενή λατινογενών λέξεων που αναγνωρίζονται μισές.
Το τρίτο στρώμα είναι αγγλικό και είναι ζωντανό: αγγλικές λέξεις μπαίνουν συνεχώς και παίρνουν φιλιππινέζικα προθήματα, οπότε κλίνονται σαν ντόπια ρήματα. Ποιο στρώμα δίνει τι είναι το Φιλιππινέζικο λεξιλόγιο, και τι μένει στην προφορά είναι η Φιλιππινέζικη προφορά.
Ό,τι πληρώνετε στην προφορά είναι μικρό και ονομάζεται σε δύο γραμμές. Το γλωττιδικό κλείσιμο ανάμεσα σε δύο φωνήεντα υπάρχει και ξεχωρίζει λέξεις, ενώ τα ελληνικά περνούν από το ένα φωνήεν στο άλλο χωρίς διακοπή. Και ο τόνος μετακινείται και ξεχωρίζει κι αυτός λέξεις, χωρίς να γράφεται στα συνηθισμένα κείμενα, πράγμα που ένα ελληνικό μάτι το βρίσκει άδικο. Καμία από τις δύο ρυθμίσεις δεν είναι καινούριος ήχος, οπότε δουλεύονται με ακρόαση και όχι με άσκηση στόματος.
Το πλαίσιο από κάτω δεν δανείστηκε ποτέ
Όσα αγγλικά και ισπανικά κι αν υπάρχουν μέσα σε μια πρόταση, το πλαίσιο από κάτω παραμένει άθικτο. Τα δάνεια δίνουν λέξεις. Το επίκεντρο πάνω στο ρήμα, οι δείκτες, οι αντωνυμίες και η σειρά είναι ταγκαλόγκ, και τίποτα από αυτά δεν αντικαταστάθηκε ποτέ.
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η ανάμειξη δεν είναι προχειρότητα, είναι σύστημα, και ότι δεν μπορείτε να φτάσετε στο νόημα αναγνωρίζοντας τις γνωστές λέξεις. Μια πρόταση με τέσσερις αγγλικές λέξεις μέσα της εξακολουθεί να αποφασίζεται από ένα πρόθημα δύο συλλαβών που δεν είναι αγγλικό.
Αξίζει επίσης να λυθεί μια σύγχυση που κοστίζει χρόνο πριν καν αρχίσει η μελέτη: τα Ταγκαλόγκ και τα φιλιππινέζικα είναι η ίδια γλώσσα, με το δεύτερο όνομα να είναι το επίσημο και ελαφρώς ευρύτερο. Δεν χρειάζεται να διαλέξετε ανάμεσά τους και δεν υπάρχουν δύο υλικά.
Η σειρά που δουλεύει είναι μία και δεν είναι του βιβλίου. Πρώτα οι δείκτες, το ang, το ng και το sa, γιατί χωρίς αυτούς δεν διαβάζεται καμία πρόταση ως το τέλος της. Έπειτα οι δύο πρώτες εκδοχές επικέντρου μαζί και όχι διαδοχικά, γιατί ορίζονται η μία απέναντι στην άλλη και χωριστά δεν σημαίνουν τίποτα. Οι υπόλοιπες τρεις μπαίνουν αργότερα και μπαίνουν εύκολα. Το λεξιλόγιο έρχεται τελευταίο και έρχεται σχεδόν μόνο του, επειδή τα δύο τρίτα του είναι ήδη γνωστά από τα ισπανικά και τα αγγλικά.
Τι κρατάει τι
Όσα αγγλικά κι αν υπάρχουν στην πρόταση, το πλαίσιο από κάτω δεν είναι αγγλικό
Η ανάμειξη είναι συστηματική και όχι πρόχειρη: τα δανεισμένα στρώματα δίνουν λέξεις και το στρώμα των ταγκαλόγκ δίνει ό,τι αποφασίζει τι σημαίνει η πρόταση.
- ΑγγλικάΟυσιαστικά, θέματα ρημάτων και σχεδόν όλη η τεχνική ορολογία, παίρνοντας φιλιππινέζικα προθήματα καθώς φτάνουν
- ΙσπανικάΤα νούμερα, η ώρα του ρολογιού, η κουζίνα, και μεγάλο μέρος της καθημερινής ζωής
- Το πλαίσιο των ταγκαλόγκΤο επίκεντρο πάνω στο ρήμα, οι δείκτες, οι αντωνυμίες και η σειρά. Τίποτα από αυτά δανεισμένο
Ο ισχυρισμός είναι ο όγκος και όχι η σειρά. Πάρτε μια αγγλική λέξη, βάλτε της πρόθημα επικέντρου, και κλίνεται όπως κάθε άλλο ρήμα, γιατί η κάτω βαθμίδα δεν έγινε ποτέ αγγλική.
Εκεί που κολλάει: μιλούν αγγλικά μαζί σας, και μεταξύ τους όχι
Το φράγμα δεν είναι το επίκεντρο, το οποίο είναι δύσκολο αλλά πεπερασμένο. Είναι ότι σχεδόν κάθε συνομιλητής σας μιλάει άριστα αγγλικά και θα τα χρησιμοποιήσει μαζί σας από ευγένεια, ενώ μεταξύ τους θα γυρίσει αμέσως στα φιλιππινέζικα. Ακούτε δηλαδή τη γλώσσα συνεχώς και δεν σας απευθύνεται ποτέ.
Ο Βαγγέλης, υποπλοίαρχος από τις Οινούσσες, έχει περάσει έντεκα χρόνια σε πληρώματα όπου οι μισοί άνθρωποι είναι Φιλιππινέζοι. Καταλαβαίνει τη διάθεση της γέφυρας από τον τόνο και δεν έχει μάθει τριάντα λέξεις, γιατί κάθε φορά που ρωτάει κάτι, του απαντούν στα αγγλικά. Η γλώσσα ήταν δίπλα του χιλιάδες ώρες και δεν του δόθηκε ποτέ.
Η αντιμετώπιση είναι κοινωνική και όχι μεθοδολογική: ζητιέται ρητά, μία φορά, και μετά κρατιέται. Χωρίς αυτό η εμβάπτιση εδώ δεν λειτουργεί, όσο υλικό κι αν υπάρχει γύρω. Πώς στήνεται μια τέτοια ώρα είναι η Ομιλία στα φιλιππινέζικα, και τι ακούγεται στην πραγματικότητα είναι η Ακουστική κατανόηση φιλιππινέζικων.
Τι ανοίγετε από την Ελλάδα
Οι φιλιππινέζικες σειρές και τα δελτία με υπότιτλους είναι το δωρεάν υλικό και φτάνουν χωρίς εμπόδιο. Αντικατέστησαν το ηχητικό του μαθήματος, το οποίο χρησιμοποιεί σχεδόν αποκλειστικά την εκδοχή με τον δράστη στο επίκεντρο, δηλαδή ακριβώς αυτή που ακούγεται λιγότερο. Το όριό τους λέγεται καθαρά: η ανάμειξη με τα αγγλικά είναι μεγαλύτερη στην τηλεόραση απ' ό,τι σε ένα σπίτι.
Τα σώματα κειμένων και τα διαδικτυακά λεξικά της γλώσσας δίνουν το ένα πράγμα που δεν βγαίνει αλλού, δηλαδή ποιο πρόθημα πηγαίνει με ποια ρίζα. Αντικατέστησαν το δίγλωσσο λεξικό τσέπης, το οποίο έδινε τη ρίζα γυμνή, που δεν είναι λέξη. Είναι δωρεάν και ζητούν υπομονή αντί για χρήματα.
Ένα μοντέλο ως συνομιλητής κάνει εδώ ακριβώς τη δουλειά που λείπει, και είναι η μόνη γλώσσα αυτού του πυλώνα όπου το κύριο εμπόδιο είναι η ευγένεια των ανθρώπων. Δεν γυρίζει στα αγγλικά αν δεν του το επιτρέψετε, και μπορείτε να του ζητήσετε να μένει στην εκδοχή με το αντικείμενο στο επίκεντρο. Δωρεάν επίπεδο σε κάθε μεγάλο βοηθό, και δέχεται προτάσεις που κανένας φυσικός ομιλητής δεν θα έβγαζε.
Το ερώτημα που μένει είναι τι θέση έχουν τα αγγλικά μέσα σε όλο αυτό, γιατί δεν είναι ξένη γλώσσα στις Φιλιππίνες, είναι δεύτερη επίσημη. Τα Αγγλικά εξηγούν γιατί η συνομιλία γλιστράει εκεί, και η μέθοδος που κρατάει μια γλώσσα ζωντανή όταν όλοι γύρω σας μιλούν μια άλλη είναι το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.