Ξέρετε ήδη πώς τελειώνει αυτό, γιατί το έχετε ζήσει. Έξι χρόνια αρχαία ελληνικά στο σχολείο, συντακτικό, αναγνώριση τύπων, μετάφραση με λεξικό, και στο τέλος ελάχιστοι μπορούν να ανοίξουν αρχαίο κείμενο και να το διαβάσουν.
Τα λατινικά κάνουν την ίδια υπόσχεση και αστοχούν στο ίδιο σημείο. Η αποτυχία δεν είναι η ανάλυση, είναι ότι δεν φτάνει ποτέ κανείς στην ανάγνωση: το να λύσετε μια πρόταση και το να τη διαβάσετε είναι δύο διαφορετικές πράξεις, και μόνο η μία είναι ο στόχος.
Ό,τι σας χρεώνουν οι πίνακες, το έχετε ήδη πληρώσει
Πέντε κλίσεις και τέσσερις συζυγίες ακούγονται τρομακτικά σε αγγλική σελίδα και δεν είναι για εσάς, γιατί δεν είναι καινούρια κατηγορία, είναι άλλες καταλήξεις πάνω σε μηχανισμό που δουλέψατε επί χρόνια. Ξέρετε τι είναι πτώση, τι κάνει μια κατάληξη, γιατί οι προθέσεις διαλέγουν πτώση και τι σημαίνει να συμφωνεί ένα επίθετο.
Η αντιστοίχιση είναι μάλιστα σχεδόν πλήρης, και το ενδιαφέρον είναι πού σπάει. Τα λατινικά έχουν έξι πτώσεις και τα αρχαία ελληνικά πέντε. Ονομαστική, γενική, δοτική, αιτιατική και κλητική υπάρχουν και στα δύο, οπότε η αφαιρετική είναι η μόνη πτώση χωρίς αρχαιοελληνικό αντίστοιχο. Μία καινούρια πτώση, δηλαδή, όχι έξι.
Το ίδιο ισχύει και στη σειρά των λέξεων. Η σειρά είναι ελεύθερη επειδή οι καταλήξεις κρατούν τους ρόλους, ακριβώς όπως στα αρχαία, οπότε δεν χρειάζεται να πειστείτε ότι το υποκείμενο μπορεί να βρίσκεται στο τέλος. Ό,τι πραγματικά κοστίζει είναι οι κλίσεις των ουσιαστικών και οι συζυγίες των ρημάτων ως κατάλογοι μορφών, και αυτό είναι δουλειά μνήμης χωρίς έκπληξη μέσα της.
Η αφαιρετική αξίζει μια πρόταση, γιατί είναι το ένα πράγμα που δεν έχετε ξαναδεί. Δείχνει το μέσο, τον τόπο και τον χρόνο, δουλειές που τα αρχαία ελληνικά τις μοιράζουν ανάμεσα στη δοτική και σε προθέσεις. Άρα δεν είναι καινούρια έννοια, είναι καινούρια συσκευασία τριών γνωστών, και μαθαίνεται μαζί με τις προθέσεις που τη ζητούν αντί για χωριστά.
Το λεξιλόγιο ήρθε ήδη, από δύο κατευθύνσεις
Το λόγιο μισό του λατινικού λεξιλογίου δανείστηκε από τα ελληνικά, και το νεοελληνικό λόγιο λεξιλόγιο δανείστηκε πίσω από τα λατινικά μέσω της Ευρώπης. Το αποτέλεσμα είναι ότι μια λατινική σελίδα έχει μέσα της εκατοντάδες λέξεις που αναγνωρίζετε χωρίς να τις μάθετε.
Η προσοχή είναι η ίδια με κάθε τέτοιο δώρο: η κοινή λέξη δεν εγγυάται κοινή σημασία, και εδώ οι αποστάσεις είναι δύο χιλιάδων ετών. Ποιες λέξεις κρατούν τη σημασία τους και ποιες όχι είναι το Λατινικό λεξιλόγιο.
Στην προφορά ο λογαριασμός είναι μικρός και μοιάζει με αυτόν των αγγλικών. Τα κλασικά λατινικά έχουν πέντε φωνήεντα, με μακρά και βραχέα, και δεν έχουν κανέναν ήχο που να λείπει από το ελληνικό στόμα, εκτός από έναν: το v προφερόταν όπως το αγγλικό w, δηλαδή ο ένας φθόγγος που δεν υπάρχει στα ελληνικά και τον συναντάτε ξανά εδώ. Η Λατινική προφορά τα ξεχωρίζει.
Η ανάλυση και η ανάγνωση είναι δύο πράξεις
Ένας μαθητής που τελείωσε το συντακτικό έχει καταρχήν ό,τι χρειάζεται και εξακολουθεί να μην μπορεί να διαβάσει, γιατί αυτό που λείπει είναι συνήθειες και όχι γνώση. Οι συνήθειες είναι τέσσερις και καμία τους δεν είναι κεφάλαιο γραμματικής.
Παίρνετε τις καταλήξεις όπως φτάνουν, κρατώντας μια αιτιατική ανοιχτή αντί να τρέχει το μάτι μπροστά για το ρήμα. Σταματάτε να παράγετε ελληνικά, γιατί η βαθμολογημένη μετάφραση ανταμείβει τη λύση του γρίφου, που είναι η αντίθετη συνήθεια. Χρειάζεστε αρκετό λεξιλόγιο ώστε να μη σταματάτε, δηλαδή μία ή δύο άγνωστες λέξεις στη σελίδα και όχι είκοσι. Και χρειάζεστε ποσότητα εύκολων λατινικών, πράγμα που σημαίνει να κατεβείτε επίπεδο, ενώ το σχολείο ανεβαίνει.
Γι' αυτό μια πέμπτη χρονιά με δυσκολότερα κείμενα συχνά δεν περνάει τη γέφυρα. Η δυσκολία δεν είναι το συστατικό που λείπει, και το να προστεθεί κι άλλη δεν βοηθάει: η Ανάγνωση λατινικών κειμένων είναι ακριβώς αυτή η δουλειά.
Τι κάθεται σε ποιο επίπεδο
Η σειρά που δεν τυπώνεται πουθενά, και οι δύο βαθμίδες με το πραγματικό κενό ανάμεσά τους
Ο αναγνώστης χρειάζεται να ξέρει ποιος είναι ο επόμενος, και η παραδοσιακή ύλη απαντάει με όνομα αντί για επίπεδο. Αυτός είναι ο ίδιος κατάλογος ταξινομημένος κατά το τι κοστίζει.
- 06Βιργίλιος και ΤάκιτοςΠοίηση και συμπυκνωμένη πεζογραφία. Το κενό κάτω από αυτή τη βαθμίδα είναι το μεγαλύτερο της κλίμακαςο τοίχος
- 05Οι λόγοι του Κικέρωνα και ο ΛίβιοςΜακριές περίοδοι, και εκεί η ανάγνωση με τη σειρά παύει να είναι προαιρετική
- 04Οι επιστολές του ΚικέρωναΠιο σύντομες, πιο προσωπικές, και πολύ ευκολότερες από τους λόγους δίπλα τους
- 03ΚαίσαραςΟ παραδοσιακός πρώτος πραγματικός συγγραφέας, με στενό λεξιλόγιο που επαναλαμβάνεται
- 02Προσαρμοσμένη και απλοποιημένη πεζογραφίαΑληθινές ιστορίες, ελεγχόμενο λεξιλόγιο, και η τελευταία βαθμίδα με περιθώριο μέσα της
- 01Λατινικά γραμμένα για μαθητέςΟλόκληρα βιβλία, κατανοητά χωρίς μετάφραση, και η μόνη βαθμίδα με απεριόριστο υλικόξεκινήστε εδώ
Το πήδημα από τη δεύτερη βαθμίδα στην πέμπτη είναι το συνηθισμένο σχήμα μιας σχολικής ύλης, και είναι εκεί που εγκαθίσταται μόνιμα η συνήθεια της μετάφρασης.
Εκεί που κολλάει: το ελληνικό σχολείο έστησε τη λάθος συνήθεια
Το φράγμα σας έχει όνομα και ημερομηνία, και δεν είναι τα λατινικά. Είναι ότι έχετε ήδη εκπαιδευτεί, συστηματικά και επιτυχώς, να κάνετε το ένα από τα δύο πράγματα. Η αναγνώριση τύπου, η σύνταξη και η μετάφραση βαθμολογήθηκαν επί χρόνια, ενώ η ανάγνωση σε φυσική σειρά δεν ζητήθηκε ποτέ και δεν μετρήθηκε ποτέ.
Άρα φτάνετε εδώ με πλεονέκτημα και με βλάβη μαζί, από την ίδια πηγή. Το πλεονέκτημα είναι ότι η γραμματική δεν σας τρομάζει. Η βλάβη είναι ότι το ένστικτό σας μπροστά σε λατινική πρόταση θα είναι να ψάξετε πρώτα το ρήμα, να σημειώσετε τις πτώσεις και μετά να συνθέσετε, δηλαδή ακριβώς η κίνηση που εμποδίζει την ανάγνωση.
Η Μυρσίνη, φιλόλογος σε γυμνάσιο της Λαμίας, διδάσκει αρχαία ελληνικά δεκατέσσερα χρόνια και ξεκίνησε λατινικά μόνη της. Πέρασε τη γραμματική σε τέσσερις μήνες, γρηγορότερα από κάθε συμμαθητή της σε διαδικτυακό τμήμα, και στον όγδοο μήνα εξακολουθούσε να λύνει κάθε πρόταση αντί να τη διαβάζει. Άλλαξε όταν κατέβηκε επίπεδο και άρχισε να διαβάζει ολόκληρα βιβλία γραμμένα για μαθητές, χωρίς λεξικό και χωρίς μετάφραση.
Ποια σειρά συγγραφέων, και πού είναι το πραγματικό κενό
Η παραδοσιακή ύλη απαντάει με ονόματα εκεί που ο αναγνώστης ρωτάει για επίπεδο. Ο κατάλογος ταξινομημένος κατά κόστος αρχίζει από λατινικά γραμμένα για μαθητές, τα οποία είναι και η μόνη βαθμίδα με απεριόριστο υλικό, και συνεχίζει σε προσαρμοσμένη πεζογραφία.
Μετά έρχονται οι πραγματικοί συγγραφείς, και η συνηθισμένη σχολική διαδρομή πηδάει από τη δεύτερη βαθμίδα στην πέμπτη. Εκεί ακριβώς εγκαθίσταται μόνιμα η συνήθεια της μετάφρασης, γιατί σε εκείνο το ύψος δεν υπάρχει άλλος τρόπος να προχωρήσει η σελίδα. Το μεγαλύτερο κενό της κλίμακας βρίσκεται κάτω από την τελευταία βαθμίδα, και δεν καλύπτεται με περισσότερη γραμματική: η Λατινική γραμματική τελειώνει πολύ πριν από αυτό.
Τι ανοίγετε από την Ελλάδα
Τα λατινικά γραμμένα για μαθητές είναι το εργαλείο που λύνει το πρόβλημα αυτής της σελίδας, και είναι βιβλία και όχι εφαρμογή. Αντικατέστησαν την ανθολογία με τις σαράντα γραμμές ανά συγγραφέα, η οποία δεν δίνει ποτέ αρκετή ποσότητα ώστε να σταματήσει η μετάφραση. Πολλά είναι δωρεάν ή ελεύθερα διαθέσιμα, και το κριτήριο είναι ένα: να διαβάζονται χωρίς λεξικό.
Το Perseus και τα ανοιχτά ψηφιακά σώματα κειμένων δίνουν το κείμενο με μορφολογική ανάλυση σε κάθε λέξη, δωρεάν. Αντικατέστησαν το χάρτινο λεξικό με τα υπομνήματα, όπου η αναζήτηση ενός τύπου ήταν χωριστή δεξιότητα. Το όριό τους είναι το θέμα αυτής της σελίδας: κάνουν την ανάλυση ευκολότερη, και η ανάλυση δεν ήταν το πρόβλημα.
Ένα μοντέλο ως αναγνώστης δίπλα σας κάνει εδώ κάτι που δεν κάνει το λεξικό, αν του ζητηθεί ρητά: του ζητάτε να μη μεταφράζει, αλλά να ξαναλέει το ίδιο νόημα σε απλούστερα λατινικά. Αντικατέστησε τον δάσκαλο που έπρεπε να το κάνει προφορικά στην τάξη. Δωρεάν επίπεδο σε κάθε μεγάλο βοηθό, και το όριο είναι ότι παράγει λατινικά που κανένας ρωμαίος συγγραφέας δεν θα έγραφε.
Το ερώτημα που μένει είναι αν η ίδια δουλειά ξαναγίνεται στη δική σας γλώσσα. Τα Ελληνικά έχουν τα ίδια στρώματα και το ίδιο ακριβώς πρόβλημα στη διδασκαλία των αρχαίων, ενώ τα Ιταλικά δείχνουν τι απέγιναν τα λατινικά όταν συνέχισαν να μιλιούνται. Πώς χτίζεται η συνήθεια της ανάγνωσης, που δεν είναι γνώση, το κρατάει το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.