Εκμάθηση: Σχεδιασμός

01 Τα εφτά κόβονται στην απόφαση, όχι στο επάγγελμα

Τρία από τα εφτά βγάζουν κάτι που τυπώνεται ή στέλνεται για κατασκευή, και η απόφαση εκεί είναι τελεσίδικη: η Γραφιστική, η Εικονογράφηση και το Τεχνικό σχέδιο και CAD. Δύο βγάζουν οθόνη, όπου η απόφαση αλλάζει και μετά την παράδοση: η Εμπειρία χρήστη αποφασίζει τι πρέπει να υπάρχει, και ο Σχεδιασμός διεπαφής πόσο θα κοστίσει η αλλαγή του. Το έκτο δεν βγάζει τίποτα και το δανείζονται τα άλλα πέντε, οι Αρχές σχεδιασμού. Το έβδομο είναι το λογισμικό, τα Εργαλεία σχεδιασμού, και κάθεται εδώ επειδή έτσι γράφεται η ερώτηση και όχι επειδή ένα πρόγραμμα είναι είδος σχεδιασμού.

Η συνηθισμένη διαίρεση εδώ είναι η σχολική: η γραφιστική από τη μία, το web από την άλλη, η εικονογράφηση σαν χόμπι που καμιά φορά πληρώνεται, και το τεχνικό σχέδιο σε άλλη σχολή. Χωρίζει με βάση το πτυχίο και κρατάει μέχρι την πρώτη εβδομάδα που κάποιος πρέπει να κάνει δύο από αυτά. Οι περισσότερες εβδομάδες είναι τέτοιες.

Για να τοποθετηθεί κάποιος μέσα στα εφτά φτάνει μία ερώτηση, και δεν είναι ποιος βρίσκει το λάθος. Είναι τι κοστίζει το λάθος όταν βρεθεί. Στο έντυπο κοστίζει ολόκληρο το τιράζ, γιατί έχει ήδη γίνει μελάνι. Στην οθόνη κοστίζει μία διόρθωση, και το ζήτημα είναι σε πόσα αρχεία. Σε ένα εξάρτημα κοστίζει το κομμάτι, και τουλάχιστον μετριέται. Αυτό αποφασίζει και τη μέθοδο: όπου το λάθος γίνεται μελάνι, η δοκιμή τυπώνεται πριν και σε πραγματικό μέγεθος.

02 Η λάθος σειρά εδώ δεν ήταν επιλογή, ήταν το πρόγραμμα σπουδών

Η σειρά που παίρνουν σχεδόν όλοι είναι το πρόγραμμα πρώτα. Στα αγγλικά αυτό χρεώνεται σε ένα τρίωρο βίντεο. Στα ελληνικά χρεώνεται σε δύο χρόνια: το πτυχίο της γραφιστικής λέει Illustrator και InDesign, επειδή αυτά εξετάζονται και η κρίση δεν εξετάζεται. Ο αναγνώστης αυτής της σελίδας έχει συνήθως ήδη το χαρτί, χειρίζεται το πρόγραμμα, και δεν έχει τίποτα να βάλει μέσα του.

Μέσα στις αρχές υπάρχει μια δεύτερη λάθος σειρά, πιο ήσυχη. Το χρώμα μαθαίνεται πρώτο επειδή είναι το κομμάτι που μοιάζει με σχεδιασμό, και οι αποστάσεις μένουν για μετά επειδή δεν τις ζητάει κανείς ονομαστικά. Ο πελάτης που λέει ότι κάτι δείχνει φτηνό κοιτάει σχεδόν πάντα αποστάσεις. Οι αποστάσεις πριν από το χρώμα, και η παλέτα έχει μετά λιγότερα να σώσει.

Υπάρχει και μια τρίτη σειρά, που καμία αγγλική σελίδα δεν τη γράφει επειδή κανένας αγγλόφωνος αναγνώστης δεν την πληρώνει. Η τυπογραφία μαθαίνεται από λατινικά δείγματα, οπότε ο κανόνας που μαθαίνεται περιγράφει τα μισά γράμματα από όσα θα στοιχειοθετηθούν. Το ελληνικό κόψιμο πρώτο και το λατινικό μετά· είναι η μόνη σειρά που δεν πληρώνεται σε δοκίμιο.

03 Το κείμενο είναι ελληνικό, και η οικογένεια γραμμάτων συνήθως δεν είναι

Εδώ σταματάει να προχωράει ο κόσμος, και σταματάει χωρίς να το καταλάβει, γιατί τίποτα δεν σπάει στην οθόνη. Μεγάλο μέρος των εμπορικών οικογενειών δεν έχει καθόλου ελληνικό κόψιμο. Αρκετές από όσες έχουν, το έβγαλαν μηχανικά από το λατινικό: ίδιες απολήξεις, ίδια αντίθεση πάχους, ίδιο βάθος κάτω από τη γραμμή βάσης. Δείχνει σωστό στη μακέτα και αδύναμο στο δοκίμιο.

Ο τόνος έχει τρεις συμπεριφορές και μια λατινική οικογένεια χάνει τουλάχιστον μία. Πάνω από πεζό κάθεται στη θέση του. Πάνω σε κεφαλαίο πηγαίνει αριστερά του γράμματος και όχι από πάνω, όπως στην Άννα και στον Ήχο. Και σε ολοκεφαλαία ο τόνος φεύγει τελείως: ΑΘΗΝΑ, ποτέ ΆΘΗΝΑ.

Το τρίτο μετριέται. Στα λατινικά πεζά κατεβαίνουν κάτω από τη γραμμή βάσης πέντε γράμματα. Στα ελληνικά πεζά κατεβαίνουν δέκα: β, γ, ζ, η, μ, ξ, ρ, φ, χ, ψ. Από πάνω τους κάθεται και ο τόνος, σχεδόν σε κάθε λέξη δύο συλλαβών και πάνω. Κείμενο 16 στιγμών με διάστιχο 22 διαβάζεται άνετα σε λατινικά. Το ίδιο διάστιχο 22 σφίγγει στα ελληνικά, και στις 25 ανοίγει.

Πριν αγοραστεί μια οικογένεια, γράψτε μέσα της τέσσερις σειρές. Καθεμιά δείχνει άλλη αστοχία και καμιά δεν θέλει πάνω από ένα λεπτό.

• Άννα: ο τόνος πρέπει να πέσει αριστερά του κεφαλαίου. Αν κάθεται από πάνω, το ελληνικό δεν σχεδιάστηκε.
• ΑΘΗΝΑ 2026: ολοκεφαλαία χωρίς κανέναν τόνο, και ψηφία στο ίδιο ύψος με τα κεφαλαία.
• παϊδάκια: τα διαλυτικά. Δεν είναι παιδάκια, και σε αρκετές οικογένειες οι δύο τελείες ακουμπάνε το γράμμα.
• ψυχρό βράδυ: έξι γράμματα που κατεβαίνουν, σε δύο λέξεις. Εδώ φαίνεται αν το κάτω μέρος σχεδιάστηκε ή αντιγράφηκε.

Η Κερασιά, μια παραγωγός μαρμελάδας έξω από την Καλαμάτα, πήρε ετικέτα σε οικογένεια που έδειχνε σωστή σε όλη τη μακέτα. Το όνομα ήταν σε ολοκεφαλαία και ο τόνος έμεινε πάνω του. Το λάθος βγήκε στα δεκαπέντε χιλιάδες αυτοκόλλητα: στην οθόνη το είχαν κοιτάξει τέσσερις άνθρωποι που διαβάζουν ελληνικά κάθε μέρα.

Η διόρθωση είναι μία και γίνεται μία φορά, αν υπάρχει σημείο να γίνει. Ο Μοραΐτης έχει δεκαεννιά οθόνες ραντεβού και μία απόφαση διαστίχου. Όποιος τη σχεδίασε πάνω στον καμβά την έχει δεκαεννιά φορές· όποιος τη σχεδίασε μέσα σε ένα στυλ την έχει μία. Η διαφορά δεν μετριέται σε ώρες αλλά σε πού μπήκε ο αριθμός.

04 Τι κοστίζει το κάθε πρόγραμμα απέναντι σε έναν ελληνικό μήνα

Τίποτα από όσα ονομάζονται παρακάτω δεν είναι κλειδωμένο για την Ελλάδα. Η κάρτα περνάει, οι λογαριασμοί ανοίγουν, το νόμισμα είναι το ευρώ. Η ειλικρινής ερώτηση λοιπόν δεν είναι αν ανοίγει, είναι πόσο κοστίζει απέναντι σε έναν ελληνικό μισθό.

Το Figma είναι η προεπιλογή για διεπαφές από το 2019 περίπου, όταν πήρε τη θέση του Sketch με δύο πράγματα: έτρεχε μέσα στον φυλλομετρητή (browser) και άφηνε πάνω από έναν άνθρωπο στο ίδιο αρχείο. Η δωρεάν βαθμίδα του είναι πραγματική και φτάνει για όλα όσα λέει αυτή η σελίδα.

Το Adobe Creative Cloud All Apps για ιδιώτες τιμολογείται στην Ελλάδα 69,24 ευρώ τον μήνα με τον ΦΠΑ μέσα, ή 37,19 τον πρώτο χρόνο με δέσμευση δώδεκα μηνών, σύμφωνα με τους όρους της Adobe Ελλάδας στις 5 Σεπτεμβρίου 2026. Ο διάμεσος καθαρός μισθός κινείται γύρω στα 950 με 1.050 ευρώ, πληρωμένος δεκατέσσερις φορές τον χρόνο. Η συνδρομή είναι δηλαδή γύρω στο εφτά τοις εκατό ενός μηνιαίου εισοδήματος, κάθε μήνα.

Υπάρχει και ένα δεύτερο μισό αυτού του λογαριασμού που καμία αγγλική σελίδα δεν το χρεώνει, επειδή κανένας αγγλόφωνος αναγνώστης δεν το πληρώνει: η συνδρομή είναι και συνδρομή γραμματοσειρών. Μεγάλο μέρος των οικογενειών με σοβαρό ελληνικό κόψιμο έρχεται μαζί της, οπότε όποιος φύγει χάνει και το κομμάτι της βιβλιοθήκης που δούλευε στα ελληνικά.

Το Affinity Designer και το Publisher αγοράζονται μία φορά και είναι η σοβαρή εναλλακτική σε μια συνδρομή. Η παγίδα δεν είναι το πρόγραμμα, είναι το αρχείο: το Publisher διαβάζει IDML και όχι INDD, οπότε το αρχείο του πελάτη πρέπει να βγει πρώτα από το InDesign, δηλαδή από κάποιον που πληρώνει τη συνδρομή που ο αναγνώστης προσπαθεί να αποφύγει. Το Penpot λύνει άλλο πρόβλημα: ανοιχτού κώδικα και εγκατάσταση σε δικό σας διακομιστή (server), για όταν τα αρχεία δεν επιτρέπεται να κάθονται σε ξένο μηχάνημα.

Ο δωρεάν δρόμος για ελληνικά στοιχεία υπάρχει και δεν είναι ψίχουλα. Η Εταιρεία Ελληνικών Τυπογραφικών Στοιχείων δίνει οικογένειες σχεδιασμένες από ελληνικά πρωτότυπα και όχι βγαλμένες μηχανικά από λατινικά, και η GFS Didot και η GFS Neohellenic κατεβαίνουν και από τις Google Fonts. Διαβάστε την άδεια την ημέρα που θα μπει σε εμπορική δουλειά.

Το AutoCAD κρατάει το τεχνικό σχέδιο από το 1982, όταν αντικατέστησε το σχεδιαστήριο, και ο λόγος που κρατάει είναι η μορφή του αρχείου: όποιος πάρει ένα DWG το ανοίγει. Είναι συνδρομή, δωρεάν για φοιτητές, με το FreeCAD ανοιχτό δρόμο για τους υπόλοιπους. Ένα μοντέλο που παράγει εικόνες δίνει πολλές εκδοχές γρήγορα, δεν κρατάει όμως σύστημα και δεν θυμάται τι αποφασίστηκε πριν από δύο εικόνες. Πηγαίνει εκεί όπου το ζητούμενο είναι η ποικιλία, δηλαδή στην παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη, και όχι εκεί όπου χρειάζεται να μοιάζουν όλα μεταξύ τους.

05 Πώς φαίνεται ότι κάτι προχώρησε, σε τέσσερα πράγματα που μετριούνται

Ανοίξτε ένα αρχείο που φτιάχτηκε πριν από έναν μήνα και μετρήστε πόσα διαφορετικά μεγέθη στοιχείου έχει μέσα. Ένα αρχείο αρχάριου έχει έντεκα ή δώδεκα, το καθένα διαλεγμένο τραβώντας μια λαβή μέχρι να δείξει σωστό. Ένα αρχείο κάποιου που πέρασε τις αρχές έχει πέντε ή έξι, δεμένα με έναν αριθμό που λέγεται φωναχτά.

Δουλεμένο παράδειγμα. Μια κάρτα A5 για την ταβέρνα Το Πλατάνι στην Πορταριά, με σώμα κειμένου στις 16 στιγμές: πολλαπλασιάστε με 1,25 και στρογγυλέψτε σε κάθε βήμα, και από πάνω βγαίνουν 20, 25, 31 και 39. Διαιρέστε μία φορά και κάτω κάθεται το 13 για τη διεύθυνση. Η κάρτα στοιχειοθετείται λοιπόν σε μια κλίμακα 16, 20, 25, 31 και 39, με το 13 στα ψιλά γράμματα. Το 31 δεν μπήκε πουθενά, και αυτό είναι εντάξει: η κλίμακα λέει ποια μεγέθη επιτρέπονται, δεν υποχρεώνει να χρησιμοποιηθούν όλα.

Τα κενά δουλεύουν με τον ίδιο τρόπο. Πάρτε μια μονάδα και πολλαπλασιάστε: το 4 δίνει κενό 8 και εσωτερικό περιθώριο 16, και κάθε απόσταση στην οθόνη του Μοραΐτη είναι μετά ένα από τα 4, 8, 16, 24 ή 32. Πέντε τιμές κενού διαβάζονται σαν απόφαση. Δεκαεννιά διαβάζονται σαν βιασύνη, και τότε κανένας άλλος δεν μπορεί να ανοίξει το αρχείο και να αλλάξει το χρώμα τονισμού μέσα σε ένα λεπτό.

Δύο μετρήσεις δεν θέλουν καθόλου γνώμη. Το σώμα του κειμένου τρέχει 60 με 75 χαρακτήρες τη γραμμή, μετρημένους και όχι αισθητούς, και μια γραμμή 110 χαρακτήρων είναι ο πιο συνηθισμένος λόγος που μια σελίδα δεν διαβάστηκε χωρίς κανείς να παραπονεθεί. Η αντίθεση πάλι είναι αριθμητική: το γκρι #767676 πάνω σε λευκό περνάει τον λόγο 4,5 προς 1, το #999999 δεν τον περνάει, και η διαφορά φαίνεται σε κινητό στον ήλιο.

Στα ελληνικά μπαίνει και ένας τέταρτος λογαριασμός πάνω στο ίδιο κουτί. Το ίδιο περιεχόμενο γραμμένο ελληνικά τρέχει περίπου 12 με 18 τοις εκατό περισσότερους χαρακτήρες από ό,τι αγγλικά, οπότε το πλαίσιο που χώρεσε το αγγλικό δεν χωράει το ελληνικό. Το Confirm είναι εφτά χαρακτήρες. Η Επιβεβαίωση είναι έντεκα. Ένα κουμπί σχεδιασμένο πάνω στο πρώτο σπάει στο δεύτερο, και σπάει στην παράδοση.

06 Από πού μπαίνει κανείς, ανάλογα με το τι παραγγέλθηκε

Όποιο από τα άλλα έξι σας έφερε εδώ, οι αρχές έρχονται πρώτες, και η πόρτα τους είναι η Τυπογραφία, γιατί σχεδόν ό,τι ο πελάτης ονομάζει πρόβλημα διάταξης είναι πρόβλημα στοιχείου με άλλο όνομα. Μέσα σε αυτήν πληρώνεται πιο γρήγορα στα ελληνικά το Διάστιχο και αποστάσεις. Η λιγότερο προφανής σελίδα της ενότητας είναι το Μαθαίνοντας να βλέπετε: το μάτι εκπαιδεύεται ξαναφτιάχνοντας σε πραγματικό μέγεθος δουλειά που θαυμάζετε και μετρώντας πού πήγε αλλού η δική σας. Την ίδια άσκηση κάνει το σκόπευτρο στη Φωτογραφία.

Πάρτε την εμπειρία χρήστη πριν από τη διεπαφή όταν το πράγμα χρησιμοποιείται και δεν κοιτάζεται, και μπείτε από την Έρευνα χρηστών και όχι από τα Δομικά σχέδια, γιατί το δομικό σχέδιο είναι το φτηνό κομμάτι. Μια οθόνη τελειώνει άλλωστε μέσα σε έναν φυλλομετρητή και όχι μέσα στο αρχείο, που κάνει την Ανάπτυξη ιστού μικρότερη παράκαμψη από όσο περιμένουν οι περισσότεροι.

Η γραφιστική ανοίγει όταν η δουλειά θα τυπωθεί, και μέσα της το Έντυπο είναι η ομάδα που κοστίζει χρήματα όταν παραλειφθεί. Στην εικονογράφηση το εμπόδιο δεν είναι να ξεκινήσει κάτι αλλά να τελειώσει. Το τεχνικό σχέδιο το αφήνουν έξω οι περισσότεροι χάρτες σχεδιασμού, και τα σχέδιά του τα διαβάζει κάποιος που δεν θα συναντήσετε ποτέ, σε ένα συνεργείο, με ταχύτητα.

Αυτό που δεν απαντάει κανένα από τα εφτά είναι τι κοστίζει η ίδια η απόφαση: πόσες ώρες πιάνει μια ταυτότητα, πώς τιμολογείται όταν ο πελάτης είναι φούρνος με τρεις υπαλλήλους, και τι γίνεται όταν ζητηθούν τρεις εκδοχές αντί για μία. Η ερώτηση δεν είναι σχεδιασμός, είναι Ελεύθερος επαγγελματίας, και σε μια αγορά όπου το γραφείο είναι ένας άνθρωπος, την πληρώνει ο ίδιος που πήρε και τις εφτά αποφάσεις.