Ο Κωνσταντίνος, ζαχαροπλάστης στην Ξάνθη, λέει κάθε πρωί δεκαπέντε γαλλικές λέξεις χωρίς να ξέρει γαλλικά: μιλφέιγ, εκλέρ, προφιτερόλ, σαντιγί, μπεσαμέλ, γκανάς. Η τέχνη του ονομάζεται στα γαλλικά επειδή έτσι ήρθε στην Ελλάδα, και το ίδιο ισχύει για τον οδηγό με το καπό και το πορτ μπαγκάζ και για τον υδραυλικό με το καλοριφέρ.
Δεν είναι σύμπτωση: η ζαχαροπλαστική, το αυτοκίνητο και η θέρμανση ονομάστηκαν στα ελληνικά τη στιγμή που ήρθαν από τη Γαλλία, οπότε το δάνειο κουβάλησε μαζί του και τη γαλλική μορφή. Το δάνειο όμως είναι και ο πρώτος πίνακας με τα λάθη μέσα του, γιατί κάθε λέξη πέρασε από ελληνικό στόμα και άλλαξε ακριβώς εκεί που τα δύο συστήματα δεν συμπίπτουν.
Οι λέξεις που λέτε ήδη, και οι τρεις ήχοι που τους λείπουν
Η σαντιγί δείχνει τι λείπει, γιατί το γαλλικό ch δεν υπάρχει στα ελληνικά. Η γαλλική λέξη αρχίζει με τον ήχο που έχει το αγγλικό ship, τα ελληνικά δεν τον διαθέτουν, και έβαλαν στη θέση του το πλησιέστερο που είχαν, το σίγμα. Το ίδιο έπαθε ο γκανάς στο τέλος του, και η ίδια αντικατάσταση έγινε μία θέση παρακάτω στο μοντάζ και στο ρεπορτάζ, όπου το γαλλικό j έγινε ζήτα.
Τρεις ήχοι λοιπόν χρειάζονται δουλειά, και μετά από αυτούς η γαλλική προφορά είναι κυρίως ήδη ελληνική:
- το ch του chocolat, που στα ελληνικά δάνεια έγινε σίγμα
- το j του jour, που έγινε ζήτα
- το u του tu, ένα φωνήεν με τα χείλη στρογγυλά και τη γλώσσα μπροστά, που δεν υπάρχει σε καμία ελληνική λέξη
Το τρίτο είναι το ακριβό και είναι και το πιο κρίσιμο, γιατί ξεχωρίζει λέξεις. Το tu και το tout ξεχωρίζουν μόνο σε αυτό το φωνήεν, οπότε όποιος το λέει σαν ελληνικό ου λέει άλλη λέξη, όχι την ίδια λέξη με ξενική προφορά. Ολόκληρος ο κατάλογος και οι ασκήσεις είναι η Γαλλική προφορά.
Το γραμμένο και το ακουσμένο είναι δύο διαφορετικά πράγματα
Ένας ελληνόφωνος αναγνώστης έχει συνηθίσει σε γλώσσα όπου η γραφή προδίδει σχεδόν πάντα τον ήχο. Τα γαλλικά κρατούν στο χαρτί ολόκληρη τη γραμματική τους και τη σβήνουν στον αέρα: je mange, tu manges, ils mangent είναι ένας ήχος, τρεις γραφές και τρία διαφορετικά πρόσωπα. Το πρόσωπο το λέει η αντωνυμία μπροστά, όχι η κατάληξη, και αυτό αντιστρέφει ό,τι κάνουν τα ελληνικά.
Πέντε κανόνες στέκονται ανάμεσα στις δύο μορφές, και έχουν μια ιδιότητα που κοστίζει: δουλεύουν μόνο προς τη μία κατεύθυνση. Σας λένε πώς προφέρεται κάτι που βλέπετε, και κανένας τους δεν λέει πώς γράφεται κάτι που μόλις ακούσατε. Γι' αυτό το γράψιμο από ακρόαση μένει δύσκολο πολύ μετά την ανάγνωση, και γι' αυτό η Ακουστική κατανόηση γαλλικών είναι χωριστή δουλειά και όχι συνέπεια της γραμματικής.
Η συνεκφορά έχει ελληνικό πάτημα, τα ρινικά δεν έχουν κανένα
Η συνεκφορά τρομάζει κάθε αγγλόφωνο μαθητή και δεν πρέπει να τρομάζει εσάς, γιατί υπάρχει ήδη μέσα στα ελληνικά. Την πόρτα αλλά τη θάλασσα: το τελικό νι φεύγει ανάλογα με τον επόμενο ήχο, και είναι ο κανόνας που μαθαίνεται στο δημοτικό. Τα γαλλικά κάνουν το αντίστροφο, επαναφέρουν ένα σύμφωνο που κανονικά σωπαίνει, αλλά η ιδέα ότι μια λέξη αλλάζει σχήμα ανάλογα με τη γειτονιά της είναι δεδομένη. Vous avez λέγεται βουζαβέ, με ένα ζήτα που δεν γράφεται πουθενά.
Τα ρινικά φωνήεντα δεν έχουν κανένα τέτοιο πάτημα και είναι ο ακριβότερος λογαριασμός της γλώσσας. Τα an, on και in είναι φωνήεντα, όχι φωνήεν συν νι, και ο Έλληνας μαθητής βγάζει σταθερά το νι επειδή το βλέπει γραμμένο. Το vin, το vent και το vont διαφέρουν μόνο στο ρινικό φωνήεν, και είναι λέξεις της πρώτης βδομάδας, οπότε αυτό είναι δουλειά της αρχής και όχι της συντήρησης.
Το χαρτί
Έξι σκαλιά, δύο διπλώματα, και κανένα τους δεν λήγει
Το DELF και το DALF τα απονέμει το γαλλικό υπουργείο παιδείας και ισχύουν εφ' όρου ζωής, πράγμα που τα ξεχωρίζει από κάθε τεστ που δίνεται για μια προθεσμία.
- 06C2Τίποτα δεν μένει έξω, ούτε τα αστείαDALF
- 05C1Παρακολουθείτε διάλεξη και μιλάτε μέσα σε αυτήνDALF
- 04B2Αυτό που ζητάει συνήθως ένα γαλλικό πανεπιστήμιοDELF
- 03B1Τα βγάζετε πέρα με όσα πετάει μια διαμονήDELF
- 02A2Βγάζετε τις συνηθισμένες συναλλαγές μιας βδομάδαςDELF
- 01A1Συστήνεστε και αγοράζετε εισιτήριοDELF
Το σκαλί περιγράφει τι κάνετε και όχι ποιο τμήμα παρακολουθήσατε, οπότε κανείς δεν σας ανεβάζει σε ένα διδάσκοντάς σας. Το TCF και το TEF μετρούν την ίδια κλίμακα και τα αποτελέσματά τους λήγουν.
Εκεί που κολλάει: το γένος ήταν δωρεάν, τα ουδέτερα όχι
Η κατηγορία του γένους δεν κοστίζει τίποτα σε έναν ελληνόφωνο. Τρία γένη, άρθρα που αλλάζουν, επίθετα που συμφωνούν: όλα υπάρχουν και δουλεύουν από την παιδική ηλικία, ενώ ένας αγγλόφωνος πρέπει πρώτα να δεχτεί ότι ένα τραπέζι έχει γένος. Αυτό όμως που είναι δωρεάν είναι η κατηγορία, όχι η αντιστοίχιση, και η διάκριση αυτή είναι ολόκληρο το φράγμα του θέματος.
Τα ελληνικά έχουν τρία γένη και τα γαλλικά δύο, οπότε κάθε ελληνικό ουδέτερο πρέπει να ξαναμοιραστεί, και τα ουδέτερα είναι χιλιάδες. Το τραπέζι είναι ουδέτερο στα ελληνικά και θηλυκό στα γαλλικά, la table. Το βιβλίο είναι ουδέτερο και γίνεται αρσενικό, le livre. Το φεγγάρι είναι ουδέτερο και γίνεται θηλυκό, la lune. Καμία λογική δεν προβλέπει προς τα πού πάει το καθένα.
Η ζημιά δεν σταματάει στο άρθρο. Το γένος σέρνει μαζί του τη συμφωνία του επιθέτου, τη μετοχή του παρελθόντος και την αντωνυμία, οπότε ένα λάθος γένος βγάζει τρία λάθη μέσα στην ίδια πρόταση. Ο Κωνσταντίνος έγραψε στον προμηθευτή του la ganache est prête και είχε δίκιο για λάθος λόγο, γιατί το θυμόταν από τη συνταγή και όχι από κανόνα. Πώς κρατιέται το γένος όταν δεν υπάρχει συνταγή είναι η Γαλλική γραμματική, και ποιες λέξεις προδίδουν παρότι μοιάζουν γνωστές είναι το Γαλλικό λεξιλόγιο.
Τα διπλώματα, και ποιο υπάρχει ήδη από το γυμνάσιο
Στην Ελλάδα τα γαλλικά ήταν επί δεκαετίες η δεύτερη ξένη γλώσσα του φροντιστηρίου, δίπλα στα γερμανικά, οπότε πολλοί αναγνώστες αυτής της σελίδας έχουν ήδη ένα DELF από τα δεκατέσσερα και το έχουν ξεχάσει. Το DELF δεν λήγει, οπότε εκείνο το χαρτί ισχύει ακόμη, και δηλώνει ακριβώς ό,τι δήλωνε τότε: τι μπορούσε να κάνει στα γαλλικά ένα δεκατετράχρονο.
Η κλίμακα είναι έξι σκαλιά και τα μοιράζονται δύο διπλώματα. Το χρήσιμο σε αυτή τη μορφή είναι ότι το σκαλί περιγράφει πράξεις και όχι ύλη, οπότε δεν ανεβαίνει κανείς επειδή παρακολούθησε τμήμα. Ποιο ζητάει ποιος, και τι ακριβώς εξετάζεται σε κάθε βαθμίδα, είναι το DELF και DALF.
Τι ανοίγετε το 2026 χωρίς να πληρώσετε
Το TV5MONDE έχει τη σειρά Apprendre le français, ταξινομημένη ανά επίπεδο από το A1 ως το B2, με βίντεο και ασκήσεις πάνω στο ίδιο απόσπασμα. Είναι δωρεάν και δεν ζητάει λογαριασμό, και αντικατέστησε το βιβλίο ασκήσεων με το ένα CD πίσω από το εξώφυλλο, το οποίο είχε πάντα λιγότερο υλικό από όσο χρειαζόταν και ποτέ την τρέχουσα προφορά.
Το RFI δίνει το Journal en français facile, δελτίο ειδήσεων σε αργό ρυθμό, δωρεάν, με το κείμενο δημοσιευμένο δίπλα στον ήχο. Αντικατέστησε τη ραδιοφωνική εκπομπή που έτρεχε πολύ γρήγορα για να πιαστεί, και είναι το πιο ευθύ φάρμακο για το πρόβλημα της προηγούμενης ενότητας: ακούτε πρώτα, διαβάζετε μετά, και βλέπετε ακριβώς ποια σύμφωνα επέστρεψαν και ποια φωνήεντα εξαφανίστηκαν.
Το Institut français de Grèce διοργανώνει τις εξετάσεις DELF και DALF μέσα στην Ελλάδα και αντικατέστησε την ανάγκη να ταξιδέψει κανείς για ένα χαρτί. Η βιβλιοθήκη και οι εκδηλώσεις του είναι ανοιχτές, ενώ τα μαθήματα και η εξέταση πληρώνονται, και το εξεταστικό τέλος ανεβαίνει με το επίπεδο.
Μένει η ερώτηση που έρχεται όταν αρχίσουν να δουλεύουν τα ρινικά: πού μιλιέται πραγματικά αυτό, και σε ποιον απευθύνεστε με ποιον τύπο. Ο πληθυντικός ευγενείας δεν είναι λεπτομέρεια στα γαλλικά και δεν πέφτει με τον ίδιο τρόπο που πέφτει στα ελληνικά, και αυτό το κρατάει η Ομιλία στα γαλλικά. Αν πάλι το ερώτημα είναι δεύτερη γλώσσα, τα Ιταλικά και τα Ισπανικά μοιράζονται με τα γαλλικά ολόκληρο το λατινικό λεξιλόγιο και σχεδόν καμία προφορά, και πότε ξεκινάει η δεύτερη το λέει το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.