Τα πορτογαλικά έχουν μια μορφή που σχεδόν καμία άλλη ευρωπαϊκή γλώσσα δεν διαθέτει, το προσωπικό απαρέμφατο, και κάθε αγγλική σελίδα τη μεταχειρίζεται ως εξωτικό. Για έναν ελληνόφωνο είναι το αντίθετο του εξωτικού: είναι η μόνη μορφή της γλώσσας που κάνει ακριβώς αυτό που κάνουν ήδη τα ελληνικά.
Τα ελληνικά δεν έχουν καθόλου απαρέμφατο. Στη θέση του βάζουν το να με υποτακτική, και η υποτακτική κλίνεται, δηλαδή δείχνει ποιος κάνει την πράξη. Το πορτογαλικό προσωπικό απαρέμφατο κάνει το ίδιο πράγμα με άλλα μέσα: para eles saírem, το απαρέμφατο κλίνεται και δείχνει ποιος. Στα ελληνικά η μετάφραση είναι για να φύγουν, και η αντιστοιχία είναι ένα προς ένα.
Το απαρέμφατο που κλίνεται είναι το να που ήδη λέτε
Η δυσκολία για έναν αγγλόφωνο μαθητή είναι ότι το αγγλικό απαρέμφατο δεν δείχνει ποτέ πρόσωπο, οπότε η κατηγορία είναι καινούρια και μοιάζει με περιττή πολυτέλεια. Ο ελληνόφωνος μαθητής έχει το αντίστροφο πρόβλημα, και είναι μικρότερο: η κατηγορία υπάρχει ήδη, και αυτό που πρέπει να μάθει είναι ότι εδώ υπάρχουν δύο απαρέμφατα αντί για ένα.
Το άκλιτο απαρέμφατο, το falar και το comer, είναι στην πραγματικότητα η καινούρια μορφή για ένα ελληνικό κεφάλι, γιατί δεν αντιστοιχεί σε τίποτα. Η σειρά της μελέτης βγαίνει από μόνη της: πιάστε πρώτα το κλιτό, που είναι δικό σας, και αφήστε το άκλιτο για μετά, ανάποδα από ό,τι κάνει κάθε βιβλίο γραμμένο για αγγλόφωνους.
Η διαφορά φαίνεται σε μία πρόταση. Το é melhor sair σημαίνει είναι καλύτερα να φύγει κανείς, χωρίς πρόσωπο μέσα του, ενώ το é melhor saírem λέει ποιοι φεύγουν και το λέει πάνω στο ίδιο το απαρέμφατο. Στα ελληνικά η ίδια διάκριση βγαίνει με την υποτακτική και βγαίνει χωρίς σκέψη, οπότε αυτό που μένει να μαθευτεί είναι έξι καταλήξεις και όχι μια καινούρια ιδέα.
Το υπόλοιπο ρήμα δίνει τα ίδια δώρα με τις άλλες ρομανικές γλώσσες: moro, moras, mora, και η αντωνυμία μένει έξω, ενώ οι δύο παρελθοντικοί χρόνοι πέφτουν πάνω στον αόριστο και τον παρατατικό χωρίς προσπάθεια. Πού ακριβώς μπαίνουν οι καταλήξεις είναι η Πορτογαλική γραμματική.
Ποια ποικιλία, και γιατί δεν είναι προτίμηση
Η ερώτηση μοιάζει με προτίμηση και δεν είναι, γιατί δεν αφορά το χαρτί, αφορά το αυτί. Η ορθογραφία είναι σε μεγάλο βαθμό ενοποιημένη από τη συμφωνία του 1990 και η γραμματική είναι κοινή, οπότε τα δύο διαβάζονται σχεδόν το ίδιο. Στον αέρα δεν μοιάζουν καθόλου.
Το ευρωπαϊκό πορτογαλικό τρώει τα άτονα φωνήεντα, το βραζιλιάνικο τα κρατάει. Για ελληνικό αυτί αυτό δεν είναι μια λεπτομέρεια ανάμεσα σε πολλές, είναι η ίδια η απόφαση. Τα ελληνικά, όπως και τα ισπανικά και τα ιταλικά, δεν μειώνουν ποτέ φωνήεν, οπότε ο ελληνόφωνος ακροατής δεν έχει καμία εξάσκηση στο να αναγνωρίζει λέξη της οποίας τα μισά φωνήεντα έχουν εξαφανιστεί.
Στη Βραζιλία το você, στην Πορτογαλία το tu, και το ρήμα αλλάζει μαζί, ενώ η θέση της αντωνυμίας μετακινείται από μπροστά προς τα πίσω. Τι ακριβώς αλλάζει και τι μένει ίδιο είναι η Βραζιλία και Πορτογαλία.
Για τον ελληνόφωνο αναγνώστη ο λόγος είναι συνήθως ένας από δύο, και οι δύο δείχνουν σε αντίθετες κατευθύνσεις. Η Βραζιλία εμφανίζεται μέσα από δουλειά, ναυτιλία και εξαγωγές, ενώ η Πορτογαλία εμφανίζεται μέσα από φάκελο διαμονής ή σπουδές. Το πρώτο δεν έχει προθεσμία και το δεύτερο έχει, οπότε η απόφαση δεν είναι γούστο, είναι ημερολόγιο. Και επειδή τα δωρεάν υλικά είναι σχεδόν όλα βραζιλιάνικα, η δεύτερη διαδρομή κοστίζει και χρήματα.
Τα ρινικά είναι ο λογαριασμός, και κανείς δεν τα δανείζει
Πέντε ρινικά φωνήεντα, και οι ρινικοί δίφθογγοι πάνω τους, είναι το πραγματικό κόστος αυτής της γλώσσας για έναν Έλληνα: irmã, coração, bem, τρία ρινικά που τα ελληνικά δεν έχουν. Το ελληνικό στόμα βγάζει σταθερά φωνήεν συν νι, γιατί έτσι το βλέπει γραμμένο και γιατί δεν έχει άλλη επιλογή στο ρεπερτόριό του.
Ο έλεγχος είναι απλός και δεν χρειάζεται δάσκαλο. Πείτε το não με το χέρι κάτω από τη μύτη: αν ο αέρας βγαίνει μόνο στο τέλος, βγάζετε φωνήεν συν νι. Αν βγαίνει από την αρχή του φωνήεντος, το ρινικό είναι εκεί.
Το δυσάρεστο εδώ είναι ότι δεν υπάρχει πουθενά να πατήσετε. Στα υπόλοιπα σημεία της γλώσσας υπάρχει είτε ελληνικό είτε ισπανικό στήριγμα. Στα ρινικά δεν υπάρχει κανένα από τα δύο, και όποιος έρχεται από τα ισπανικά είναι μάλιστα σε χειρότερη θέση, γιατί η ισπανική του συνήθεια λέει ότι κάθε φωνήεν βγαίνει καθαρό και ολόκληρο. Οι ασκήσεις και τα ζεύγη είναι η Πορτογαλική προφορά.
Ερχόμενοι από τα ισπανικά
Πού είναι πραγματική η πίστωση των ισπανικών και πού δεν αξίζει τίποτα
Τα ισπανικά μεταφέρονται σχεδόν ολόκληρα στο χαρτί και σχεδόν καθόλου στον αέρα, και το τεταρτημόριο που δεν φτάνουν είναι από όπου βγαίνει η προφορά.
Στο χαρτί
- Τίτλοι εφημερίδων
- Καταλήξεις που ήδη αναγνωρίζετε
- esquisito σημαίνει παράξενο
- salsa σημαίνει μαϊντανός
Στον αέρα
Το τελευταίο τετράγωνο είναι από όπου βγαίνει το portunhol. Όλα τα άλλα μεταφέρθηκαν, οπότε τίποτα στην καθημερινή χρήση δεν αναγκάζει ποτέ το ηχητικό σύστημα να αλλάξει.
Αν έρχεστε από τα ισπανικά
Οι περισσότεροι ελληνόφωνοι αναγνώστες φτάνουν εδώ έχοντας ήδη ισπανικά, και η πίστωση που φέρνουν είναι πραγματική στο χαρτί και σχεδόν μηδενική στον αέρα. Το κοινό λεξιλόγιο και οι καταλήξεις δίνουν ανάγνωση από την πρώτη μέρα. Ο ήχος δεν δίνει τίποτα, και οι ψευδόφιλες λέξεις χρεώνουν.
Η πιο ακριβή από αυτές πιάνεται σε μια πρόταση: esquisito σημαίνει παράξενο, όχι εξαιρετικό, οπότε το κομπλιμέντο για ένα γεύμα βγαίνει προσβολή. Ο κατάλογός τους, και το γιατί είναι πυκνότερος από ό,τι ανάμεσα σε οποιοδήποτε άλλο ζευγάρι γλωσσών, είναι το Πορτογαλικό λεξιλόγιο.
Εκεί που κολλάει: το γραπτό τρέχει μπροστά από το αυτί
Το φράγμα είναι η απόσταση ανάμεσα σε δύο δεξιότητες που σε κάθε άλλη γλώσσα αυτού του πυλώνα προχωρούν μαζί. Ο ελληνόφωνος αναγνώστης, ιδίως αν έχει ισπανικά, διαβάζει εφημερίδα στον τρίτο μήνα και δεν πιάνει δελτίο ειδήσεων στον δωδέκατο, με ακριβώς το ίδιο λεξιλόγιο μέσα του.
Ο Ηλίας, ναυλομεσίτης σε γραφείο του Πειραιά, κλείνει φορτία για το Σάντος και διαβάζει τις βραζιλιάνικες συμβάσεις χωρίς λεξικό. Στις τηλεφωνικές κλήσεις ζητάει από τον πράκτορα να του στείλει τα νούμερα γραπτώς, κάθε φορά, εδώ και τέσσερα χρόνια. Το λεξιλόγιό του είναι πολύ πάνω από αυτό που χρειάζεται η κλήση, και η κλήση εξακολουθεί να μην περνάει.
Η θεραπεία δεν είναι περισσότερο διάβασμα, είναι λιγότερο. Ακρόαση πρώτα, κείμενο μετά, και ποτέ τα δύο μαζί στην αρχή, γιατί όσο υπάρχει γραπτό μπροστά το μάτι κάνει τη δουλειά και το αυτί δεν μαθαίνει τίποτα. Η Ομιλία στα πορτογαλικά στηρίζεται σε αυτό, γιατί δεν βγαίνει σωστός ήχος από κάτι που δεν έχει ακουστεί σωστά.
Τι ανοίγετε από την Ελλάδα
Το Duolingo λύνει την απόφαση της ποικιλίας χωρίς να ρωτήσει, και αυτό αξίζει να λέγεται πριν το ανοίξει κανείς. Το μάθημά του είναι βραζιλιάνικο και μόνο, οπότε αν ο λόγος σας είναι η Πορτογαλία, η εφαρμογή διδάσκει την άλλη ποικιλία και το μαθαίνετε αργά. Αντικατέστησε το βιβλίο φράσεων, είναι δωρεάν με διαφημίσεις, και βγάζει τον πρώτο μήνα.
Το Celpe-Bras είναι το μοναδικό πιστοποιητικό που αναγνωρίζει η Βραζιλία, και το εκδίδει το βραζιλιάνικο υπουργείο παιδείας. Δίνεται σε εγκεκριμένα κέντρα, συνήθως μέσω βραζιλιάνικης διπλωματικής αρχής, σε ορισμένες περιόδους τον χρόνο, με τέλος και χωρίς ημερομηνία λήξης. Αντικατέστησε τη βεβαίωση σχολής, που δεν ανοίγει καμία πόρτα σε βραζιλιάνικο πανεπιστήμιο.
Το CAPLE είναι το αντίστοιχο της Πορτογαλίας, από το Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, με βαθμίδες από το A2 ως το C2. Αντικατέστησε την παραδοχή ότι ένα πιστοποιητικό πορτογαλικών καλύπτει και τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Δεν την καλύπτει, και ο φάκελος διαμονής ή υπηκοότητας στην Πορτογαλία ζητάει το δικό της.
Το ερώτημα που μένει είναι πόσο ασφαλής είναι η δεύτερη ρομανική γλώσσα δίπλα στην πρώτη. Τα Ισπανικά μπερδεύονται με αυτά ακριβώς εκεί που μοιάζουν, ενώ τα Γαλλικά μοιράζονται τα ρινικά και λίγα άλλα από τον ήχο, οπότε είναι πιο ασφαλής γείτονας. Πότε ξεκινάει η δεύτερη χωρίς να φάει την πρώτη το κρατάει το Πώς μαθαίνεται μια γλώσσα.