r فرانسه همان غ فارسی است، نه ر. صدایی که یک انگلیسی‌زبان یک سال با آن کلنجار می‌رود ته گلوی شما از قبل هست، و ژ هم همین‌طور: je و jour با همان صدایی شروع می‌شوند که در ژاله و ژله می‌گویید. این دو تا از کل بودجه تلفظ فرانسه برای شما کم می‌شوند.
هدیه سوم بزرگ‌تر است و دردسر خودش را دارد. صدها واژه فرانسوی از دوره قاجار و پهلوی وارد فارسی شده‌اند و هنوز هر روز گفته می‌شوند: مانتو، آسانسور، کنکور، آباژور، کاناپه، پاساژ، مرسی، کادو. یعنی پیش از آنکه اولین درس را باز کنید بخش قابل توجهی از واژگان روزمره را دارید. اما هر کدامشان در راه چیزی را پس داده‌اند، و همان چیز اولین جایی است که در گفت‌وگوی واقعی به زمین می‌خورید.
آنچه در راه پس داده شد: مصوت خیشومی
کنکور در فرانسه concours است و n در آن صدای مستقل ندارد. فرانسه آن n را نمی‌گوید و به جایش مصوت پیش از آن را از بینی رد می‌کند، یعنی یک مصوت خیشومی می‌سازد و همان‌جا تمام می‌شود. فارسی این کار را نمی‌کند، پس هنگام وام گرفتن n را به شکل یک همخوان کامل برگرداند و «کنکور» ساخت. همین اتفاق برای ascenseur افتاده که «آسانسور» شد و برای manteau که «مانتو» شد.
نتیجه‌اش این است: واژه‌هایی که فکر می‌کنید بلدید همان‌هایی هستند که اول از همه در گوشتان رد می‌شوند، چون شکل ذخیره‌شده در سر شما شکل فارسی‌شده آن‌هاست و نه شکل فرانسوی. یک همخوان اضافه دارد، تکیه‌اش روی هجای آخر نشسته، و u فرانسه در آن به او تبدیل شده. مصوت‌های خیشومی، پایانه‌های خاموش، و لیزون جایی است که این سه‌تا یکی‌یکی برداشته می‌شوند.
معنا هم جابه‌جا شده و این نیمه دوم دردسر است. مانتو در فارسی یک نوع پوشش مشخص است و manteau در فرانسه هر پالتویی. کنکور در فارسی یک آزمون معین است و concours در فرانسه هر آزمون رقابتی. فامیل در فارسی خویشاوندان دور را هم می‌گیرد و famille خانواده است. این‌ها را نمی‌شود حدس زد و باید یکی‌یکی بررسی کرد. همین کار از سمت انگلیسی هم لازم است، و هزاران واژه‌ای که انگلیسی از قبل قرض گرفته جایی است که آن فهرست دوم گرفته می‌شود.
گرامر روی کاغذ دیده می‌شود و در هوا شنیده نمی‌شود
parle، parles و parlent یک صدا دارند. سه شخص از یک فعل، با سه املای متفاوت و یک تلفظ، و فرانسه این کار را همه‌جا می‌کند. دستور زبانش تقریباً کامل روی کاغذ دیده می‌شود و تقریباً کامل در اتاق ناشنیدنی است، و همین ترتیب کار را تعیین می‌کند.
دو فرایند مرز واژه‌ها را جابه‌جا می‌کنند. حذف مصوت واژه کوچک را به بعدی می‌چسباند، پس je ai هرگز گفته نمی‌شود و j'ai یک هجاست. لیزون عکسش را می‌کند: همخوان پایانی که تنها خاموش است زنده می‌شود و به اول واژه بعدی می‌چسبد، و les amis را لزامی می‌گویند، با یک ز که مال هیچ‌کدام از آن دو واژه نیست. جمله‌ای که روی کاغذ چهار واژه است در هوا دو تا می‌رسد. Qu'est-ce que c'est چهار واژه نوشته می‌شود و در هوا حدود سه هجا می‌رسد، و رایج‌ترین پرسش این زبان است.
به همین دلیل شروع کردن از گرامر اینجا دفاع‌پذیر است و در عربی یا چینی نبود. از روی واژه نوشته‌شده‌ای که تا حالا ندیده‌اید قاعده‌ها به شما می‌گویند چطور بخوانیدش. از روی واژه شنیده‌شده‌ای که ندیده‌اید تقریباً هیچ نمی‌گویند. خواندن زود سود می‌دهد، و خطر دقیقاً همان‌جاست: سود خواندن آن‌قدر زود می‌رسد که صداها عقب می‌افتند و هیچ جریمه روزانه‌ای هم ندارند، تا اولین گفت‌وگو. صدا در این زبان دوم است، نه آخر. جنس، مطابقت، و زمان‌هایی که زبان را حمل می‌کنند بقیه‌اش را می‌گیرد، از جمله اینکه گذشته ساده رمان‌ها را می‌خوانید و هرگز نمی‌گویید. آن را بشناسید و رد شوید؛ یک هفته صرف کردنش هفته‌ای است که از زمان مورد نیازتان دزدیده شده.
ایستی که با واژه‌های خودتان شروع می‌شود
ایست فرانسه گرامر نیست و اول کار هم نمی‌آید. جایی میان ماه چهارم و ششم پیدا می‌شود، وقتی خواندن خیلی جلو رفته و شنیدن اصلاً تکان نخورده، و تقریباً همیشه به عنوان کمبود واژه تشخیص داده می‌شود. نیست.
برای خواننده فارسی‌زبان شکل خاص‌تری هم دارد. سپیده در شیراز هشت ماه فرانسه خوانده بود و در اولین تماس با یک مشاور در مونترال جمله‌ای شنید که دو واژه‌اش «آسانسور» و «کنکور» بود و هیچ‌کدام را نگرفت. بعد متن را خواند و هر دو را بلد بود. آن واژه‌ها به او نرسیدند چون شکلی که سال‌ها در سرش نشسته بود شکل فارسی‌شده‌شان بود، پس گوشش دنبال چیزی می‌گشت که گفته نشده بود.
یک آزمون دو دقیقه‌ای این را تمام می‌کند: چیز کوتاهی گوش کنید، دنبالش نکنید، بعد متنش را بخوانید. اگر متن آسان بود، واژه‌ها هرگز مسئله نبوده‌اند. راه بیرون آمدن هم مشخص است و کسل‌کننده: گوش کنید، نگیرید، بخوانید، و همان کلیپ را دوباره گوش کنید تا صداها به واژه‌هایی که از قبل بلد بودید تجزیه شوند. کار در گوش دادن دوم انجام می‌شود و بیشتر آدم‌ها هرگز آن را برنمی‌دارند. چرا فرانسه نوشتاری و فرانسه گفتاری بی‌ربط به نظر می‌رسند مهارت جداگانه‌ای است با تمرین جداگانه، نه پاداشی که با خواندن بیاید.
کاغذ
شش پله، دو دیپلم، و هیچ‌کدام تاریخ انقضا ندارند
DELF و DALF را وزارت آموزش فرانسه می‌دهد و مادام‌العمر معتبرند، و همین آن‌ها را از هر آزمونی که برای یک مهلت گرفته می‌شود جدا می‌کند.
- ۰۶C2هیچ چیز خارج از دسترس نیست، شوخی‌ها همDALF
- ۰۵C1یک سخنرانی را دنبال کنید و داخلش بحث کنیدDALF
- ۰۴B2چیزی که یک دانشگاه فرانسوی معمولاً می‌خواهدDELF
- ۰۳B1بیشتر آنچه یک اقامت جلویتان می‌گذارد را اداره کنیدDELF
- ۰۲A2کارهای روزمره یک هفته را از پیش ببریدDELF
- ۰۱A1خودتان را معرفی کنید و یک بلیت بخریدDELF
پله توصیف کاری است که می‌توانید بکنید، نه دوره‌ای که نشسته‌اید، پس هیچ‌کس با درس دادن شما را روی یکی نمی‌گذارد. TCF و TEF همین نردبان را می‌سنجند و نتیجه‌شان تمام می‌شود، و برای پرونده مهاجرت همان دو تا خواسته می‌شوند.
کدام کاغذ، و اینکه تاریخ انقضا اینجا یک مزیت است
مدرک‌های فرانسه غیرعادی‌اند و تفاوتشان پول است. TEF و TCF تاریخ انقضا دارند و DELF و DALF ندارند. آن دو تای دوم دیپلم‌اند و وزارت آموزش فرانسه صادرشان می‌کند و یک بار برای همیشه اعتبار دارند. آن دو تای اول آزمون‌اند، نتیجه‌شان زود برمی‌گردد، و اعتبارشان تمام می‌شود.
راهنماهای انگلیسی از این واقعیت نتیجه می‌گیرند که دیپلم بهتر است، چون کهنه نمی‌شود. برای خواننده‌ای که پرونده مهاجرت کانادا دارد نتیجه وارونه است. نسخه کانادایی TEF و TCF همان چیزی است که در پرونده پذیرفته می‌شود، و مدت اعتبارشان دقیقاً به این دلیل هست که پرونده می‌خواهد بداند توانایی شما امروز چقدر است نه ده سال پیش. خریدن دیپلمی که هرگز منقضی نمی‌شود، برای پرونده‌ای که آزمون منقضی‌شونده می‌خواهد، پول دادن بابت کاغذ اشتباه است. برای دانشگاه در فرانسه ماجرا برعکس می‌شود و سطحی که اهمیت دارد B2 است، چون داشتن دیپلم همان چیزی است که آزمون زبان خود دانشگاه را حذف می‌کند. مدرک‌های دولتی، سطح به سطح محتوای هر جلسه را باز می‌کند.
یک بخش از آزمون شفاهی اصلاً به گرامر ربط ندارد. انتخاب tu در لحظه اشتباه خطایی است که هم ممتحن و هم همکار متوجهش می‌شوند، و عکسش هم همین‌طور: نگه داشتن ne در نفی، در گفت‌وگویی که هیچ‌کس آن را نمی‌گوید، شما را کسی نشان می‌دهد که دارد از حفظ می‌خواند. برای فارسی‌زبان این بخش آشناست، چون فارسی هم دو سطح خطاب دارد و همان حس را می‌شناسید؛ فقط مرزها سر جای دیگری کشیده شده‌اند. خطاب رسمی و غیررسمی، و درست گرفتنش همین مرزها را می‌کشد.
با چه چیزی کار کنید
TV5MONDE سرویس آموزشی رایگانی دارد که روی آرشیو پخش خودش ساخته شده، سطح‌بندی‌شده، با تمرین‌هایی که به کلیپ واقعی چسبیده‌اند نه به ضبط استودیویی که برای زبان‌آموز ساخته شده. جای نوار آزمایشگاه زبان و صوت همراه کتاب درسی را گرفت، که هر دو را آدم‌هایی ساخته بودند که عمداً آهسته حرف می‌زدند. رایگان است، برای بیشترش حساب کاربری نمی‌خواهد، و در ۲۰۲۶ بزرگ‌ترین منبع رایگان ویدیوی سطح‌بندی‌شده فرانسه است.
Journal en français facile از RFI آن یکی است: بولتن خبری روزانه با سرعت کنترل‌شده و متن پیاده‌شده در کنارش. جای کتاب خوانش تدریجی را برای گوش گرفت، و ماده طبیعی همان چرخه گوش کن، نگیر، بخوان، دوباره گوش کن است، چون هر روز یکی تازه می‌آید و هیچ‌کدام بلند نیست.
Antidote بررسی‌کننده جدی نوشتار است و قیمتش را باید صادقانه گفت: نسخه رایگان ندارد و هرگز نداشته، و پرداخت به آن از ایران مستقیم نیست. جای Bescherelle روی قفسه و پشتیبانی نازک فرانسه در بسته‌های اداری را گرفت، و مطابقت را می‌شناسد، که همان چیزی است که همه را می‌گیرد، چون مطابقت در فرانسه عمدتاً خاموش است و با خواندن با صدای بلند دیده نمی‌شود.
پرسشی که آخر سال اول منتظر است این است که با بدهی شنیدن چه می‌کنید، و جواب صادقانه‌اش این است که یک فصل کامل می‌خواهد نه مطالعه بیشتر. اگر برنامه یک زبان لاتین دوم است، همان‌طور که نوشته می‌شود خوانده می‌شود سال اول کاملاً متفاوتی دارد با وجود نیای مشترک، و ملایم‌ترین زبان بزرگ برای شروع میانه آن دو می‌نشیند. و اگر همان پرونده‌ای که فرانسه را لازم کرده یک نمره انگلیسی هم می‌خواهد، آن نیمه دیگر زبانی که باید ثابتش کنید است و تقویمش با این یکی رقابت می‌کند. هر دو زیر هر زبانی که این اطلس حرف می‌زند نشسته‌اند.