یک پروژه در نیشابور یک موتور کوچک را با یک ترانزیستور روشن میکرد و ترانزیستور داغ میشد. موتور میچرخید، پس کسی به آن دست نزد تا روزی که ترانزیستور سوخت. خرابی «نیمهروشن» است، و روی هر دو نوع قطعه همان شکل را دارد.
یک کلید و یک تقویتکننده همان یک قطعهاند. تفاوت این است که کلید یا کاملا روشن است یا کاملا خاموش، و هر چیزی میان آن دو گرما است.
دو افت دیودی که باید بشناسید
اولی همان است که همیشه هزینه دارد: یک دیود سیلیکونی در حال هدایت حدود ۰٫۷ ولت افت میدهد، هر جریانی که باشد. یعنی از پنج ولت، چهار و سه دهم به مدار میرسد، و روی یک مدار سه ولتی همین یک قلم میتواند کارش را تمام کند. اگر آن سه دهم مهم است، یک دیود شاتکی به جایش حدود ۰٫۳ ولت افت میدهد.
دو افت دیودی
افت ولتاژ مستقیم دو دیود رایج در مدار تغذیه
در مدار پنج ولتی جای مانور هست، اما در مدار سه ولتی همین چهار دهم ولت تفاوت بین دیود سیلیکونی و شاتکی سرنوشت مدار را عوض میکند.
افت ولتاژ مستقیم (ولت)
- دیود شاتکی۰٫۳ ولتانتخاب درست وقتی سه دهم ولت در تغذیه کمولتاژ حیاتی است
- دیود سیلیکونی معمولی۰٫۷ ولتاز پنج ولت، چهار و سه دهم ولت به مدار میرساند؛ مناسب محافظت قطبیت سری
علاوه بر محافظت قطبیت با یک دیود سری، نصب دیود برگشتی روی هر سیمپیچ موتور یا رله اجباری است تا جهش ولتاژ لحظه قطع، ترانزیستور را نسوزاند.
و دو کاربردی که ارزش حفظ کردن دارند. اول محافظت از قطبیت: یک دیود سری یعنی برعکس بستن باتری هیچ کاری نمیکند. دوم آن یکی که فراموش کردنش گران است: دیود برگشتی روی هر سیمپیچی، که اختیاری نیست. یک موتور یا یک رله در لحظه قطع، ولتاژی چند برابر تغذیه تولید میکند و همان است که ترانزیستور را میکشد.
دو راه کلید زدن
ترانزیستور دوقطبی با جریان پایه کنترل میشود، و مقاومت پایهاش را باید حساب کرد: حدود یکدهم جریانی که کلید میشود، تقسیم بر ولتاژ راهانداز منهای ۰٫۷. اگر آن مقاومت بزرگتر از این باشد، بار ضعیف کار میکند و قطعه کلیدزن گرم میشود، که همان نیشابور است.
یک موتور، دو راه
راه انداختن همان بار با هر یک از دو نوع ترانزیستور
هر دو کار میکنند و هر دو به یک شکل خراب میشوند، و سطری که تصمیم میگیرد کدام را بخرید سطر آخر است.
بدون تیک، چون زیر چند ده میلیآمپر ستون دوقطبی ارزانتر و کاملا کافی است. بالای آن، گرما تصمیم میگیرد و کلید زدن سمت پایین سادهترین چیدمان است.
ماسفت با ولتاژ گیت کنترل میشود و پس از کلید شدن تقریبا هیچ جریانی نمیخواهد. اما یک تله دارد: بیشتر ماسفتها برای گیت ده ولتی طراحی شدهاند و یک پایه میکروکنترلر سه و سه دهم ولت میدهد، پس یک ماسفت سطح منطقی همان است که باید مشخص شود. با هر چیز دیگری، همان نیمهروشن اتفاق میافتد.
و یک تصمیم مداری: کلید زدن سمت پایین ترانزیستور را میان بار و زمین میگذارد، که سادهترین و رایجترین چیدمان است؛ کلید زدن سمت بالا مدار راهانداز جدا میخواهد.
سطری از مشخصه که تصمیم میگیرد کدام قطعه را بخرید
برای ماسفت آن سطر یکی است: مقاومت روشن روی یک ولتاژ گیت اعلامشده. اگر مشخصه فقط عدد را روی گیت ده ولت بدهد و شما سه و سه دهم ولت دارید، آن عدد به شما ربطی ندارد. و حساب گرما یک ضرب است: جریان به توان دو ضرب در مقاومت روشن.
خط سرنوشتساز برگهداده
کدام سطر در برگهداده خرید شما را تایید یا رد میکند
شماره روی بدنه کافی نیست؛ هر قطعه فقط یک سطر دارد که نشان میدهد روی ولتاژ و جریان واقعی مدار شما کامل روشن میشود یا نه.
- ماسفتمقاومت روشن در ولتاژ گیت شماعددی که فقط برای گیت ده ولت نوشته شده به پایه سه و سه دهم ولتی میکروکنترلر ربطی ندارد
- حداکثر مقاومت روشن در ولتاژ گیت واقعی مدار را بخوانید
- تلفات گرمایی را از توان دوم جریان ضرب در مقاومت روشن حساب کنید
- ترانزیستور دوقطبیبهره جریان روی جریان بار شمابهره با بالا رفتن جریان افت میکند و مستقیم مقدار مقاومت پایه را میسازد
- بهره را در جریان واقعی بار بررسی کنید نه در جریانهای کم
- مقاومت پایه را با جریان پایه حدود یکدهم جریان بار ببندید
اگر آن تکسطر با شرایط مدار شما نخواند، قطعه در ناحیه نیمهروشن میماند و کلید به بخاری تبدیل میشود.
برای دوقطبی آن سطر بهره روی جریان شماست، که با جریان کم میشود و همان است که مقاومت پایه را تعیین میکند.
جایی که کار میایستد
ایست ایرانی این است که قطعه تقلبی در بازار زیاد است، خصوصا ماسفتهای پرجریان، و قطعه تقلبی درست همانطور خراب میشود که قطعه اشتباه: نیمهروشن و گرم. دو راه تشخیص هست که هزینهای ندارد: افت ولتاژ روی قطعه را در حالت کاملا روشن اندازه بگیرید و با ضرب جریان در مقاومت روشن مشخصه مقایسه کنید؛ و اگر قطعه در جریان اعلامی داغ شد، تقلبی است هر چه رویش نوشته باشد. برای هر چیزی بالای چند آمپر، از فروشنده معتبر بخرید حتی چند برابر گرانتر.
جایی که کار میایستد
آزمونهای بیهزینه برای تشخیص قطعه تقلبی و بستن خطای مدار
ماسفتهای پرجریان تقلبی دقیقا مثل قطعه اشتباه میسوزند: نیمهروشن و داغ. دو سنجش ساده پیش از بستن مدار دستشان را رو میکند.
ممیزی قطعه پیش از بهرهبرداری
- بلهاندازهگیری افت ولتاژ در حالت کاملا روشنمقایسه افت واقعی با حاصلضرب جریان در مقاومت روشن برگهدادهبله
- خیرداغ شدن قطعه در جریان اعلامینشانه قطعی تقلبی بودن یا نرسیدن به اشباع کامل، هر چه روی بدنه نوشته باشدخیر
- بلهخرید از فروشنده معتبر برای چند آمپر به بالاپرداخت چند برابر قیمت اصلی ارزانتر از سوختن دستگاه در محل استبله
- بلهنصب دیود برگشتی و ماسفت سطح منطقیجمعبندی دو قلمی که مشکل داغ شدن و سوختن پروژه نیشابور را حل کردبله
تشخیص قطعه تقلبی هزینهای ندارد، اما گذاشتنش روی بردی با چند آمپر بار خسارت قطعی است.
در نیشابور جواب دو قلم بود: یک دیود برگشتی، و یک ماسفت سطح منطقی. مبانی الکترونیک بقیه همین لایه است.
چه چیزی امروز باز میشود
یک ماسفت سطح منطقی در ۲۰۲۶ رایگان نیست و جای ترانزیستور دوقطبی را برای کلید زدن هر چیزی بالای چند ده میلیآمپر گرفت، و خیلی کمتر به شکل گرما هدر میدهد. یک ترانزیستور دوقطبی سیگنال کوچک رایگان نیست، چند تومان است، و زیر چند ده میلیآمپر جای چیزی را نمیگیرد چون همانجا ارزانتر و همچنان درست است، و یک مقاومت پایه میخواهد که آن یکی نمیخواهد. و مشخصه رایگان است و جای انتخاب کردن یک قطعه از روی شمارهاش و فهمیدنش با دست زدن به آن را گرفت.
چه چیزی امروز باز میشود
جایگاه هر قطعه و مدارهای همسایهاش در ۲۰۲۶
ماسفت سطح منطقی جریانهای بالا را گرفته و برگهداده جای حدس زدن را، اما دوقطبی ارزان در جریان کم هنوز انتخاب درست است.
- ماسفت سطح منطقیجایگزین دوقطبی بالای چند ده میلیآمپر
- رایگان نیست اما گرمای بسیار کمتری تلف میکند
- سازگار با سطح منطقی بدون مدار واسط
- برگهداده و لایههای پیرامونرایگان؛ پایان شناخت قطعه با دست زدن به گرمایش
- قانون اهم برای محاسبه مقاومت پایه
- رواداری مقاومتها و ترتیب خواندن نقشه
- دوقطبی سیگنال کوچکهمچنان اقتصادی زیر چند ده میلیآمپر
- چند تومانی و کاملا کافی برای بارهای سبک
- نیازمند مقاومت پایه با حساب دقیق
هیچ قطعهای به تنهایی در خلا کار نمیکند؛ مقاومتهای پیرامون و نقشه خوانا همان حساب کلیدزنی را کامل میکنند.
رابطهای که آن مقاومت پایه را حساب میکند ولت دو سرش، آمپر از داخلش، و دومی مدار را باز میکند است. قطعههایی که این ترانزیستور را احاطه کردهاند مقداری که حساب کردید وجود ندارد، و رواداری دلیلش است. و صفحهای که این مدار رویش نوشته میشود ترتیبی که یک نقشه خوانده میشود است.