آموزش کامپیوترسیستم‌ها

۰۱ سه پرسش، پیش از باز کردن کیس

دستگاه بیشتر وقت‌ها روشن است، یعنی می‌شود از خودش پرسید. پرسش اول درباره دیسک است، چون دیسکِ روبه‌خرابی نشانه‌هایی می‌سازد که شبیه هر خرابی دیگری است.

• smartctl -H /dev/sda
• چاپ می‌کند SMART overall-health self-assessment test result: PASSED

smartctl -H /dev/sda در یک سطر PASSED یا FAILED چاپ می‌کند، و دارد دفتر خود دیسک را می‌خواند، یعنی سکتورهای جابه‌جاشده و خطاهای خواندن، نه حدس از روی رفتار. PASSED گواهی سلامت نیست، چون دیسک می‌تواند طوری خراب شود که خودآزمایی رویش نمی‌افتد، اما FAILED قطعی است و همان‌جا پرونده را می‌بندد. روی ویندوز همین مقادیر را CrystalDiskInfo در یک پنجره نشان می‌دهد و دستگاه لازم نیست از سرویس خارج شود.

پرسش دوم دماست. sensors دمای هسته را می‌دهد، و خاموشی حرارتی خرابی نیست: پردازنده‌ای که به حدش می‌رسد به جای آسیب دیدن دستگاه را خاموش می‌کند، و لاگی هم نیست چون چیزی نریخته و از سیستم‌عامل نظری خواسته نشده. روی دستگاه داروخانه هسته‌ها زیر بار به ۵۸ درجه می‌رسند و گرما از فهرست بیرون می‌رود، که جواب مهمی است چون رایج‌ترین حدس را رد می‌کند. پرسش سوم حافظه است و کندترین آزمون این صفحه: یک خطای memtest هم یکی زیاد است. یک بیت که در چهار ساعت آزمون برگشته یعنی ماژول خراب است نه مرزی، و خرابی حافظه گیج‌کننده‌ترین نشانه‌ها را می‌سازد چون هرچه در آن نشانی بوده را خراب می‌کند: هر بار یک برنامه دیگر، هر بار یک خطای دیگر، و این تصور محکم که دستگاه جن دارد.

۰۲ برق شهری، و چیزی که هیچ‌جا ثبت نمی‌شود

آنچه از فهرست باقی می‌ماند برق است، و اینجا همان جایی است که صفحه‌های انگلیسی این موضوع از رویش رد می‌شوند. ولتاژ خط در بسیاری از ساختمان‌ها ثابت نیست، سیم ارت در ساختمان‌های قدیمی‌تر اصلا کشیده نشده، و تابستان‌ها قطعی برنامه‌ریزی‌شده هست؛ منبع تغذیه‌ای که زیر این شرایط کار می‌کند زودتر از عمر اسمی‌اش پیر می‌شود و پیر شدنش هیچ‌جا نوشته نمی‌شود. مولتی‌متر روی سوکت ۲۴ پین این را در دو دقیقه می‌گوید. ریل ۱۲ ولت بیش از ۵ درصد افت کند، منبع تغذیه است، چون مشخصات ATX همین حد را می‌گذارد و هر چیزی زیر ۱۱٫۴ ولت بیرون از آن است. روی دستگاه سپهر عدد زیر بار ۱۱٫۱ بود و درست همان لحظه‌ای می‌افتاد که کولر گازی مغازه راه می‌افتاد؛ خاموشی‌ها هم ساعت‌های گرم روز بودند، یعنی همان ساعت‌هایی که کولر بیشترین کار را می‌کرد. از آن ۱۲ مظنون، ۱ ماند.

چرا محافظ ولتاژ جای این اندازه‌گیری را نمی‌گیرد

محافظ ولتاژ و یو‌پی‌اس هر دو به کار می‌آیند و هیچ‌کدام تشخیص نیستند. محافظ جهش را می‌گیرد و افتی را که از داخل خود منبع تغذیه می‌آید نمی‌بیند، و یو‌پی‌اس وقتی وارد می‌شود که برق قطع شده باشد، نه وقتی که هست و بد است. خریدن هر دو پیش از اندازه گرفتن، همان عوض کردن قطعه است با اسمی محترمانه‌تر.

۰۳ عوض کردن، در بازاری که پس گرفتن ندارد

اینجا این کار شکل دیگری دارد. بخش بزرگی از قطعه‌ها کارکرده یا استوک‌اند، گارانتی وقتی هست «تعویض» است و پنجره‌اش کوتاه، و قطعه‌ای که برای آزمایش خریده شود پس گرفته نمی‌شود. در متن‌های انگلیسی هزینه عوض کردنِ آزمایشی زمان است؛ اینجا پول است، و پولی که برنمی‌گردد. قطعه‌ای که برای آزمایش عوض می‌کنید، خریده‌اید.

هر بار یک قطعه، وگرنه آزمایش چیزی نمی‌گوید. دو تغییر و یک دستگاه سالم یعنی نمی‌دانید کدام‌یک درستش کرد، و این مهم است چون قطعه دیگر را بی‌دلیل از انبار برداشته‌اید و چون اگر حدس زده باشید خرابی برمی‌گردد. نتیجه‌اش این است که جا زدنِ دوباره یک آزمون است نه یک تعمیر: اگر فشار دادن ماژول حافظه دستگاه را درست کند، ماژول جا نبوده، و پرسش این است که چرا، که معمولا یعنی کسی کیس را جابه‌جا کرده. نوشتن «جا زده شد» و بستن پرونده، همان کاری است که دستگاه را شش هفته بعد برمی‌گرداند، و همین انضباط همه محتوای جدا کردن خرابی، به جای عوض کردن قطعه است.

۰۴ جایی که کار می‌ایستد

ایستِ اصلی اینجا دانش نیست، اقتصاد مغازه است. دستگاه که خراب می‌شود برده می‌شود، و مغازه بابت قطعه پول می‌گیرد نه بابت پرسش، پس چیزی که تحویل مشتری می‌شود همیشه یک قطعه است و هیچ‌وقت یک جمله؛ مشتری بعد از ده بار هنوز یک تشخیص ندیده، و روشی که هرگز دیده نشده یاد گرفته نمی‌شود. ایست دوم مونتاژ است: مونتاژ کردن اینجا رایج است و بلد بودنش زیاد، اما بستن یک دستگاه کاری است با حالت پایانی مشخص و تشخیص یک جست‌وجوست. کسی که انتخاب قطعه‌هایی که به هم می‌خورند، و بستنشان را بلد است و پای یک دستگاه بسته و خراب می‌ماند، نتیجه می‌گیرد که سخت‌افزار کار او نیست، در حالی که فقط روش را به او نداده‌اند. اینکه هر قطعه واقعا چه می‌کند در قطعه‌ها، و اینکه هرکدام چه می‌کنند است، و شغلی که روزی هشت بار همین روش را تکرار می‌کند کاری که بیشتر مسیرهای فنی از آن شروع می‌شوند است.

۰۵ چه چیزی امروز باز می‌شود

برای دیسک، smartmontools دستور smartctl را می‌دهد، رایگان و متن‌باز است و روی هر سه سیستم‌عامل کار می‌کند؛ جای دیسک بوتیبل سازنده را گرفت، که برای پرسیدن یک پرسش دستگاه را از سرویس خارج می‌کرد. CrystalDiskInfo روی ویندوز رایگان است و همان کار را با یک پنجره می‌کند، که برای این خواننده مهم‌تر است چون دستگاه پذیرش تقریبا همیشه ویندوز است و کسی روی آن ترمینال باز نمی‌کند.

برای حافظه، memtest86+ رایگان و متن‌باز است و از حافظه USB بالا می‌آید؛ جای عوض کردن ماژول و دو هفته صبر کردن را گرفت، که جوابی می‌داد و هیچ‌کس به آن اعتماد نداشت. یک دور کامل روی ۱۶ گیگابایت چند ساعت طول می‌کشد، پس شب اجرایش کنید نه بین دو مشتری. برای برق، مولتی‌متر دیجیتال رایگان نیست و ارزان‌ترین ابزار این فهرست است، و تنها چیزی است که جای خریدن یک منبع تغذیه دیگر را می‌گیرد؛ همان ابزار در مدار، برد، و چیزهایی که کامپیوتر نیستند ابزار اصلی است. دستگاه‌های قابل حمل همین خرابی‌ها را دارند و تقریبا هیچ‌کدام از این دسترسی‌ها را ندارند، که دستگاه‌های قابل حمل، و تفاوت سرویسشان را موضوع جدایی می‌کند.

پرسشی که بعد از این می‌آید این است: وقتی خود دستگاه سالم است و چیزی که رویش اجرا می‌شود نیست، جواب را باید از کجا خواست. آن لایه بالاتر است و لایه‌ای میان سخت‌افزار و هرچه اجرا می‌کنید پرسش را تحویل می‌گیرد؛ و اگر دستگاه ماشینی باشد که باید همیشه جواب بدهد، ماشین‌هایی که به درخواست‌ها جواب می‌دهند نسخه دیگری از همین پرسش است.