در خط بستهبندی یک کارخانه لبنیات در آمل، سیم دکمه توقف پاره شد و ماشین ایستاد. این خرابی نبود، طراحی بود. دکمه توقف به شکل نرمالبسته سیمکشی میشود تا سیم پاره ماشین را متوقف کند، و دکمه شروع به شکل نرمالباز سیمکشی میشود. سیمکشی درست همان است که به سمت متوقف شکست میخورد، و این تنها جایی در همه این اطلس است که یک قاعده سیمکشی درباره ایمنی آدمهاست نه درباره کارکرد.
پیالسی هم برخلاف یک برنامه معمولی حلقه ندارد، یک چرخه دارد که هرگز متوقف نمیشود: همه ورودیها را میخواند، همه پلهها را حل میکند، همه خروجیها را مینویسد، و از اول. نتیجهاش رفتاری است که برنامهنویسها را غافلگیر میکند: خروجیای که در پله بعدی تنظیم شود، تا اسکن بعدی برای پله قبلی دیده نمیشود. پس ترتیب پلهها معنا دارد و همان چیزی است که یک منطق درست را روی کاغذ به یک رفتار غلط روی ماشین تبدیل میکند.
خواندن یک پله
منطق نردبانی از یک نقشه سیمکشی درآمده و مثل همان خوانده میشود. یک پله از چپ به راست خوانده میشود: کنتاکتها شرطاند و کویل خروجی است. اگر مسیری از سمت چپ تا کویل پیدا شود که همه کنتاکتهایش بسته باشند، خروجی روشن میشود. و یک الگو هست که در تقریبا هر برنامهای تکرار میشود: کنتاکت خودنگهدار، کنتاکت خود خروجی است که پله را درست نگه میدارد. دکمه شروع یک لحظه فشرده میشود و رها میشود؛ بدون آن کنتاکت، ماشین همان لحظه میایستد. با آن، خروجی خودش را نگه میدارد تا وقتی که کنتاکت توقف مسیر را باز کند. منطق نردبانی، پله به پله این را باز میکند.
یک دکمه، دو سیمکشی
به کدام سمت شکست میخورد
این یکی مقایسه با دو طرف قابل دفاع نیست. ستون راست درست است و ستون چپ همان چیزی است که در عمل بیشتر دیده میشود.
سطر دوم تنها سطری است که این جدول برای آن وجود دارد. هر دو ستون وقتی همه چیز سالم است یک رفتار دارند، و تفاوتشان فقط در روزی معلوم میشود که چیزی سالم نیست؛ همان منطقی که در کنتاکت توقف هر پله خودنگهدار هم تکرار میشود.
دو دستگاه، دو کار
و مرزی که در پروژهها مرتب جابهجا میشود: پیالسی کنترل میکند و اسکادا نظارت. نتیجه عملیاش یک قاعده طراحی است که باید نوشته شود: خرابی اسکادا نباید کارخانه را متوقف کند. اگر منطق ایمنی یا توالی اصلی در نرمافزار نظارتی باشد، یک ویندوز که ریاستارت شده یا یک شبکه که قطع شده، خط را میخواباند. اسکادا برای دیدن و ثبت و هشدار است و پیالسی برای تصمیم، و همان تفکیک است که تفاوت میان یک کارخانه و یک نمایش میسازد. اسکادا، و مرزی که نباید رد شود و پیالسی، و انتخاب میان مدلها هرکدام یک سمت را دارند.
کنترل صنعتی
چرخهای که هرگز متوقف نمیشود
این حلقه یک برنامه نیست، ترتیب ثابت کاری است که سختافزار پیالسی انجام میدهد، و هیچ کدی نمیتواند جابهجایش کند؛ به همین دلیل خرابی اسکادا نباید خط را بخواباند.
و دوباره از اول
- ۰۱خواندن همه ورودیها
- ۰۲حل کردن همه پلهها
- ۰۳نوشتن همه خروجیها
- ۰۴شروع دوباره
- ۰۱خواندن همه ورودیهایکجا، در یک تصویر لحظهای که تا پایان چرخه ثابت میماند
- ۰۲حل کردن همه پلههابه ترتیب، از بالا به پایین، روی همان تصویر
- ۰۳نوشتن همه خروجیهایکجا، در پایان، نه در لحظهای که پله حل شد
- ۰۴شروع دوبارهو کل چرخه معمولا در چند میلیثانیه تمام میشود
پیالسی کنترل میکند و اسکادا نظارت. چون کنترل در این چرخه سختافزاری میماند، ریستارت ویندوز یا قطع شبکه در اسکادا کارخانه را متوقف نمیکند.
جایی که کار میایستد
ایست، آمدن از دنیای میکروکنترلر است. کسی که با برد و کد کار کرده، منطق نردبانی را یک زبان عجیب و عقبمانده میبیند و سعی میکند مثل یک برنامه بنویسدش، با متغیر و شرط تودرتو. چیزی که نمیبیند این است که این زبان برای خوانده شدن توسط برقکار کارخانه ساعت سه بامداد ساخته شده، نه برای زیبایی. نشانه ایست هم روشن است: برنامهای که کسی جز نویسندهاش نمیتواند دنبالش کند، در محیطی که خرابی باید در چند دقیقه پیدا شود. قاعده عملی این است که هر پله یک کار بکند و اسمها با برچسب روی تابلو یکی باشند، حتی وقتی این کار برنامه را بلندتر میکند.
آزمون ساعت سه بامداد
چرا منطق نردبانی مثل کد میکروکنترلر نوشته نمیشود
برنامه تابلو باید برای برقکار کارخانه در میانه شب خوانا باشد و ابزار نگهداری دستگاههای نسل قبل همیشه در دسترس بماند.
آمادگی نگهداری در خط تولید
- بلههر پله فقط یک کار انجام میدهدحتی اگر برنامه بلندتر شود، دنبال کردن خطا سریع میماندبله
- بلهنامها با برچسب سیمهای تابلو یکی هستندبرقکار بدون حدس زدن از روی نقشه و برچسب به سیم میرسدبله
- خیرنوشتن متغیرها و شرطهای تودرتو مثل کد میکروکنترلربرنامهای که فقط نویسندهاش میفهمد خط را هنگام خرابی میخواباندخیر
- بلهنگهداری ماشین مجازی ویندوز قدیمی و پشتیبان بیرون از تابلورایجترین دلیل از دست رفتن برنامه سوختن خود تابلو استبله
در محیط صنعتی که قطعات دستدوم و نسل قبل رایجاند، ماشین مجازی با نرمافزار قدیمی بخشی از ابزار اصلی کار است نه راهحل موقت.
چرا اینجا قطعه دستدوم قاعده است
بخش زیادی از پیالسیهای در کار، دستدوم یا نسل قبلیاند و نرمافزار برنامهنویسیشان نسخههای قدیمی است که فقط روی ویندوزهای قدیمی اجرا میشوند. نتیجهاش یک واقعیت عملی است: ماشین مجازی با همان ویندوز و همان نسخه نرمافزار، بخشی از ابزار کار این حرفه است نه یک راهحل موقت، و نگه داشتن یک نسخه از آن ماشین در کنار پشتیبان برنامه، همان چیزی است که یک خط را در روز خرابی برمیگرداند. پشتیبان برنامه پیالسی هم باید بیرون از خود تابلو نگه داشته شود، چون رایجترین شکل از دست رفتنش سوختن همان تابلو است.
چه چیزی امروز باز میشود
OpenPLC رایگان و متنباز است و جای نداشتن سختافزار برای یادگیری را گرفت: همان منطق نردبانی را روی یک کامپیوتر معمولی یا یک برد کوچک اجرا میکند، پس میشود پیش از دست زدن به هر تابلویی تمرین کرد. Codesys بستری است که چند سازنده از آن استفاده میکنند و جای این را گرفت که هر سازنده زبان و محیط کاملا جدا داشته باشد؛ نسخه نمایشی رایگان دارد و همان برای یادگیری کافی است. Ignition هم سمت نظارتی را میگیرد و جای نرمافزارهایی را گرفت که به ازای هر نقطه داده پول میگرفتند؛ نسخه توسعهاش رایگان است و روی همان ماشین محلی اجرا میشود.
بسترهای رایگان امروز
لایه به لایه ابزارهای باز برای تمرین کنترل تا نظارت
یادگیری پیالسی و اسکادا دیگر به خرید تابلو یا پرداخت هزینه برای هر نقطه داده وابسته نیست؛ هر لایه امروز نسخه رایگان دارد.
- Ignition (نسخه توسعه رایگان)جایگزین نرمافزارهای پولی بر اساس تعداد نقطه داده، قابل اجرا روی ماشین محلیلایه نظارت SCADA
- Codesys (نسخه نمایشی رایگان)یک محیط واحد به جای یادگیری زبان و نرمافزار جدا برای هر برندبستر مشترک چند سازنده
- OpenPLC (رایگان و متنباز)اجرای منطق نردبانی روی کامپیوتر معمولی یا برد کوچک پیش از دست زدن به تابلولایه کنترل نردبانی
- حسگرها، سیمکشی میز کار و منطق موازیاتصال ورودی و خروجیها به بردها، اندازهگیری مدار یا رفتن به توصیف سختافزارگام فیزیکی بعدی
وقتی منطق کنترل روی این بسترها آزموده شد، پرسش بعدی اتصال فیزیکی حسگرها و محرکها به ورودیها و خروجیها است.
پرسش بعدی این است که وقتی منطق درست شد، حسگرها و محرکها چطور به این ورودیها و خروجیها وصل میشوند. بردهایی که یک برنامه کوچک را روی سختافزار میبرند همان مدار را از سمت دیگری دارد، برد بورد، منبع تغذیه، لحیم، و اندازهگیری سیمکشی و اندازهگیری را، و اگر کار به منطق سریع و موازی رسید، توصیف سختافزار، به جای نوشتن برنامه جایی است که این پرسش ادامه پیدا میکند.