کسی که از برنامهنویسی میآید، اولین حلقهای که روی یک افپیجیای مینویسد را غلط میخواند. یک حلقه اینجا به سختافزار موازی باز میشود، در زمان تکرار نمیکند؛ حلقهای با هشت دور یعنی هشت نسخه از همان مدار، همه در یک لحظه. آنچه مینویسید برنامه نیست، توصیف سختافزار است، و کامپایلر هم کامپایلر نیست: سنتز توصیف را به گیت و رجیستر تبدیل میکند.
و قاعده دوم که از همان میآید: هر چیزی داخل یک بلوک همزمان، در یک لحظه و بهطور پیوسته اتفاق میافتد. ترتیب سطرها در چنین بلوکی معنایی ندارد، چون هر سطر یک سیم است نه یک دستور، و سیمها منتظر هم نمیمانند.
یک خط، شمارندهای میسازد که با هر لبه ساعت یکی بالا میرود:
always @(posedge clk) count <= count + 1;- و همان علامت انتساب، قاعدهای است که بیشترین وقت را میگیرد: در بلوک ساعتدار از انتساب غیرمسدودکننده استفاده کنید و برای منطق ترکیبی از انتساب معمولی.
- قاطی کردن این دو در شبیهسازی درست کار میکند و روی برد شکست میخورد، که بدترین شکل خرابی است چون تا مرحله آخر پیدا نمیشود.
عددی که میگوید این طرح روی برد میچرخد یا نه
پس از سنتز، ابزار یک گزارش زمانبندی میدهد و یک عدد در آن تصمیمگیرنده است. اسلک منفی یعنی طرح با آن سرعت ساعت اجرا نمیشود: سیگنال فرصت نمیکند از یک رجیستر به رجیستر بعدی برسد پیش از آنکه لبه ساعت بعدی بیاید. و راهش همان چیزی نیست که یک برنامهنویس امتحان میکند: راهحل اسلک منفی خطلوله کردن است، نه بهینه کردن کد. یعنی مسیر بلند را با یک رجیستر میانی به دو تکه کوتاهتر تقسیم کنید؛ نتیجه یک چرخه تاخیر بیشتر است و یک ساعت سریعتر، که تقریبا همیشه معامله درستی است.
افپیجیای
شش ایستگاه میان چیزی که تایپ میکنید و چیزی که روی برد میچرخد
هیچکدام از اینها کامپایل نیست. سه ایستگاه میانی کاری میکنند که در دنیای نرمافزار معادلی ندارد، و همانها هستند که وقت میگیرند.
- ثانیههاتوصیف، در یک زبان سختافزارو از همینجا باید مثل سیم خوانده شود نه مثل دستور
- شبیهسازیسریع، و همانجایی که خطای انتساب پنهان میماند
- سنتز به گیت و رجیستراینجا معلوم میشود آن حلقه چند نسخه ساخته است
- همان طولانیاشجانمایی و مسیریابی روی تراشهکندترین ایستگاه، و همان که گزارش زمانبندی از آن میآید
- خواندن اسلکمنفی یعنی برگرد و خطلوله کن، نه اینکه کد را تمیزتر کن
- نوشتن روی بردو اولین جایی که تفاوت شبیهسازی و واقعیت خودش را نشان میدهد
ایستگاه دوم و پنجم هر دو آزموناند و چیزهای متفاوتی را میازمایند: دومی میگوید منطق درست است و پنجمی میگوید همان منطق به موقع میرسد. طرحی که از دومی رد شود و در پنجمی بیفتد کاملا درست و کاملا بیفایده است.
جایی که کار میایستد
ایست، عادت نرمافزاری است، و دقیقتر از آن: تصور ترتیب. آدم سطرها را پشت سر هم میخواند و فرض میکند یکی بعد از دیگری اجرا میشود، و بعد نتیجهای میگیرد که در شبیهساز درست است و روی برد نیست. نشانه ایست هم مشخص است: طرحی که در شبیهسازی بیعیب کار میکند و روی سختافزار رفتار تصادفی دارد. تقریبا همیشه یا مسئله همان دو نوع انتساب است یا یک ورودی که با ساعت هماهنگ نشده. عادت درست هم یکی است: هر خط را از خودتان بپرسید این چه سیمی است، نه این چه کاری میکند. رفتار خودِ قطعهها در نیمههادیها، و رفتار غیرخطیشان است.
کاری که واقعا انجام میشود
بخشی که هر آموزشی پوشش میدهد، و پنج چیزی که زیرش است
آنچه بالای خط است همان بخشی است که شبیه برنامهنویسی به نظر میرسد، و همان بخشی است که یک بعدازظهر وقت میگیرد.
- نوشتن توصیف
- شمارندهای که یک الایدی را چشمک میزند
- یک بستر آزمون بزرگتر از خود طرحچون حلقه بازخورد جایگزینش با ساعت اندازه گرفته میشود
- فایل قیدکدام پایه فیزیکی کدام سیگنال را میبرد، و ساعت قرار است چقدر سریع باشد
- عبور میان دامنههای ساعتهر جا دو ساعت به هم میرسند یک ساختار عمدی میخواهد، وگرنه تصادفی شکست میخورد
- بستن زمانبندیمرحلهای که برنامه زمانی را میبلعد، و همان که هیچکس از پیش نمیتواند تخمینش بزند
- خواندن مستندات ابزار سازندهعظیم، خاص، و بیشباهت به هر چیز دیگری در این ستون
نسبتی که کشیده شده نسبت یک کوه یخ است نه اندازهگیری پروژه کسی. چهارمین مورد زیر خط همان است که تعیین میکند یک طرح تحویل میشود یا نه، و از بالا نامرئی است تا همان هفتهای که نیست.
پروژهای که بیشترش دیده نمیشود
آنچه در آموزشها دیده میشود چند ده خط توصیف و یک الایدی چشمکزن است، و آنچه یک پروژه واقعی را میسازد پنج چیز زیر آب است: یک بستر آزمون که معمولا از خود طرح بزرگتر است، فایل قید که میگوید هر سیگنال به کدام پایه فیزیکی میرود، عبور میان دامنههای ساعت، بستن زمانبندی، و خواندن مستندات ابزار سازنده. هیچکدام از اینها در نمونههای آموزشی نیستند و هر پنجتا برای اینکه چیزی روی برد کار کند لازماند. کسی که این را نداند فکر میکند مشکل از توصیفش است، در حالی که توصیف تنها بخشی است که درست بوده.
و یک مرز که ارزش گفتن دارد: منطق نردبانی که در کنترل صنعتی نوشته میشود هم موازی خوانده میشود، ولی روی یک پردازنده که پلهها را به ترتیب حل میکند اجرا میشود؛ اینجا موازی بودن واقعی است و روی سیلیکون اتفاق میافتد. پیالسی، منطق نردبانی، و اسکادا آن سمت را دارد، و منطق نردبانی، پله به پله همان تفاوت را از نزدیک نشان میدهد.
چه چیزی امروز باز میشود
Verilator رایگان و متنباز است و جای شبیهسازهای تجاری کند را گرفت: توصیف را به کد C تبدیل میکند و شبیهسازی را چند مرتبه سریعتر میکند، که برای طرحهای بزرگ تفاوت میان چند دقیقه و یک شب است. Yosys همراه nextpnr هم رایگان و متنباز است و اولین زنجیره کامل باز از توصیف تا فایل نهایی است، برای خانوادههایی از تراشهها که پشتیبانی میشوند؛ ارزشش برای این خواننده روشن است، چون محیط سازندهها چند گیگابایت دانلود و ثبتنام و گاهی لایسنس میخواهند. خود محیطهای سازنده هنوز لازماند برای تراشههایی که زنجیره باز پوششان نمیدهد، و نسخههای رایگانشان برای بخش بزرگی از قطعههای میانرده کافی است. خواندن نقشههای همراه این بردها در خواندن یک نقشه مدار است.
زنجیره ابزار امروز
طیف ابزارهای رایگان و متنباز تا محیط رسمی سازنده تراشه
امروز بخش بزرگی از شبیهسازی و سنتز بدون نصب بستههای چند گیگابایتی انجام میشود، اما مرز پوشش تراشهها جای هر ابزار را مشخص میکند.
از جریان متنباز و سبک تا محیط کامل سازنده
- Verilator برای شبیهسازیتبدیل توصیف به کد C و کاهش زمان اجرا از یک شب به چند دقیقه
- Yosys همراه با nextpnrنخستین زنجیره کامل باز تا فایل نهایی بدون ثبتنام و لایسنس
- نسخه رایگان محیط سازندهضروری برای تراشههایی که هنوز در پوشش زنجیره باز نیستند
پس از نشستن طرح روی برد، دیدن وضعیت داخل تراشه بدون چاپ و نقطه توقف نیازمند ابزارهای سمت میز و آشنایی با نقشه برد است.
پرسش بعدی این است که وقتی طرح روی برد نشست، از کجا بفهمید داخلش چه میگذرد، چون هیچ چاپی در کار نیست و هیچ نقطه توقفی. جوابش ابزارهای سمت میز است و بردهایی که یک برنامه کوچک را روی سختافزار میبرند همانها را دارد؛ و اگر پرسش این است که چرا اصلا سراغ چنین قطعهای بروید، جوابش همان موازی بودن است که ولتاژ، جریان، و قطعههایی که با آنها کار میکنند پایهاش را میگذارد.