هیچکجای این مقیاس، زمان و ساختار نام برده نمیشود. هر کارت یک کار است که یک آدم میتواند انجام بدهد: handle a transaction in a shop، sustain a conversation past your prepared material، catch what somebody implied rather than said.
همین یک ویژگی است که در ایران بیشتر از هر چیزی از قلم میافتد، چون سطح در آموزشگاه با شماره ترم و فهرست گرامر تعریف میشود. صدرا در سیرجان مسئول آموزش یک شرکت است و باید سطح واقعی کارکنانش را برای یک پروژه خارجی بسنجد.
هشت کارت، از سه ستون
شایستگیهای عملیاتی
هشت کارت توانمندی بر پایه سه ستون اصلی CEFR
هشت کارت چارچوب نشان میدهند که سنجه مقیاس توانستن است نه دانستن؛ هر کارت کاری مشخص را در موقعیت واقعی توصیف میکند.
هشت کارت در سه ستون مهارت
- ستون A (کاربر پایه)موقعیت قابل پیشبینی و گفتار شمرده
- handle a transaction in a shop (خرید در مغازه با جملات آماده)
- understand slow, clear speech (فهم گفتار آرام درباره موضوعات آشنا)
- ستون B (کاربر مستقل)عبور از مطالب از پیش آماده و حل مسائل کاری
- follow an argument between two speakers (دنبال کردن بحث دو گوینده)
- sustain a conversation past prepared material (ادامه گفتوگو فراتر از متن)
- write a letter of complaint that gets answered (نامه شکایتی که جواب بگیرد)
- ستون C (کاربر مسلط)ظرافتهای زبانی، سرعت بالا و درک نکات ناگفته
- vary how you say it depending on who is listening (تغییر لحن با مخاطب)
- follow a fast exchange between several people (دنبال کردن تبادل سریع)
- catch what somebody implied rather than said (درک نکته اشارهشده)
این کارتها هیچ اسمی از ساختار یا زمان گرامری نمیبرند و مستقیماً توان انجام کار را میسنجند.
- handle a transaction in a shop. ستون A. موقعیت قابل پیشبینی، جملههای آماده کافی است.
- understand slow, clear speech about familiar things. ستون A. سرعت پایین و موضوع آشنا، هر دو شرطاند.
- follow an argument between two speakers. ستون B. دو نفر که با هم مخالفاند و نوبتها کوتاه است.
- sustain a conversation past your prepared material. ستون B. همان جایی که مطالب آماده تمام میشود.
- write a letter of complaint that gets answered. ستون B. سنجهاش جواب گرفتن است و نه بیغلط بودن.
- vary how you say it depending on who is listening. ستون C. لحن انتخاب میشود و نه اتفاق میافتد.
- follow a fast exchange between several people. ستون C. چند نفر، سرعت عادی، و بدون اینکه کسی برای شما کند کند.
- catch what somebody implied rather than said. ستون C. سختترین کارت این فهرست، و آخرین چیزی که میآید.
ستونها مرتباند، کارتهای داخلشان نه
این شکل خودِ چارچوب است. کسی چهار کارت یک ستون را به ترتیب به دست نمیآورد، و دو نفر در یک بند به طور معمول کارتهای متفاوتی دارند: یکی نامه شکایتش جواب میگیرد و بحث دو نفره را دنبال نمیکند، و برای دیگری برعکس است.
میتواند انجام بدهد، نه میداند
سه ستون مرتب از کارت، و کارتهای داخلشان مرتب نیستند
هر کارت کاری است که یک آدم میتواند انجام بدهد. هیچکدامشان اسم یک زمان، یک ساختار یا یک واژه را نمیبرند، و همین ویژگی است که مدام از قلم میافتد.
- A، کاربر پایه۴
- خودتان را معرفی کنید و به پرسشهای ساده جواب بدهید
- یک خرید را در مغازه انجام بدهید
- گفتار آهسته و روشن درباره چیزهای آشنا را بفهمید
- یک یادداشت کوتاه بنویسید
- B، کاربر مستقل۴
- بحث میان دو گوینده را دنبال کنید
- گفتوگو را از مطالب آمادهتان جلوتر ببرید
- نامه شکایتی بنویسید که جواب بگیرد
- مقالهای درباره موضوعی آشنا را با سرعت بخوانید
- C، کاربر مسلط۴
- بسته به اینکه چه کسی میشنود، شکل گفتنش را عوض کنید
- تبادل سریع میان چند نفر را دنبال کنید
- در نوشتار از یک موضع دفاع کنید بدون آنکه در ابهام گم شود
- چیزی را که اشاره شده و گفته نشده بگیرید
ستونها مرتباند و کارتهای داخلشان نه، و همین شکل خودِ چارچوب است: کسی چهار کارت یک ستون را به ترتیب به دست نمیآورد، و دو نفر در یک بند معمولاً کارتهای متفاوتی دارند.
نتیجه عملیاش این است که «من B1 هستم» جمله دقیقی نیست و «میتوانم یک ایراد را پشت تلفن توضیح بدهم و نمیتوانم در جلسه مخالفت کنم» هست. دومی هم قابل بررسی است و هم میگوید قدم بعدی چیست.
جایی که کار میایستد: ترم آموزشگاه، بند نیست
آموزشگاهها ترم میفروشند و ترمها به بند نگاشت مستقیم ندارند. کسی که ده ترم گذرانده ممکن است در ستون B باشد یا هنوز در ستون A، و شماره ترم دربارهاش چیزی نمیگوید، چون سنجه ترم گذراندن است و نه انجام دادن.
سنجش کار در برابر ترم
تفاوت ارزیابی بر اساس ترم با کارتهای شایستگی CEFR
آموزشگاهها ترم میفروشند نه بند؛ شماره ترم نشاندهنده گذراندن زمان است و کارتهای عملیاتی نشاندهنده توانایی انجام کار.
در آزمون صدرا، از میان افرادی که مدعی سطح بالا بودند، شمار اندکی توانستند گفتوگو را از مطالب آماده فراتر ببرند.
صدرا از هفده نفر تیمش پرسید سطحشان چیست و پانزده نفر شماره ترم گفتند. بعد همان هفده نفر را با هشت کارت بالا سنجید: یازده نفر کارت اول ستون B را داشتند و فقط سه نفر کارت دوم را.
راهش این است که هیچوقت از سطح نپرسید و همیشه از کار بپرسید. یک فهرست هشتتایی مثل بالا، در ده دقیقه، از هر آزمون تعیین سطحی دقیقتر جواب میدهد، چون آزمون معمولاً فقط دو مهارت را میسنجد.
مرجعی که خود کارتها را دارد
خود شورای اروپا سیاهههای «میتوانم» را تا ۲۰۲۶ رایگان منتشر میکند و آنها همین کارتها هستند، برای هر مهارت و هر بند جدا. جای جدولهای گرامر آموزشگاه را میگیرد، که برای هر ترم فهرست ساختار میدهند و درباره اینکه با آن ساختارها چه کاری میشود کرد ساکتاند.
مرجع اصلی
سیاهههای توانمندی در درگاه رسمی شورای اروپا
شورای اروپا سیاهههای «میتوانم» را به صورت تفکیکشده برای هر مهارت و بند منتشر میکند تا جایگزین جدولهای گرامر شوند.
- ۰۱Council of Europe CEFR Can-Do Descriptors
- ۰۲Can sustain a conversation past prepared material
- ۰۴دسترسی آزاد و رایگان برای عموم بدون هزینه
- ۰۱درگاه توصیفگرهای توانمندیدسترسی مستقیم به بانک کارتهای عملیاتی استاندارد
- ۰۲سیاهه تعامل گفتاری در محل کارمعیار عینی برای ارزیابی کارکنان بدون نیاز به آزمون کتبی
- ۰۳تفکیک مهارتهای ارتباطیپرهیز از میانگینگیری صوری و نمایش نقاط قوت و ضعف
- ۰۴انتشار عمومی تا ۲۰۲۶منبع اصلی برای سازمانها در سنجش واقعی کارکنان
سیاهههای رسمی شورای اروپا تا ۲۰۲۶ به رایگان در دسترس عموم قرار دارند.
خطا: خواندن مقیاس به عنوان یک نردبان یکنواخت
فاصله میان بندها یکسان نیست. رفتن از A2 به B1 با رفتن از B2 به C1 قابل مقایسه نیست، چون آنچه در هر بند اضافه میشود کمیابتر و کندتر میشود.
ارتفاع واقعی بندها
شیب غیریکنواخت صعود در سطوح چارچوب مشترک اروپایی
فاصله میان بندها یکسان نیست؛ رفتن از A2 به B1 با رفتن از B2 به C1 قابل مقایسه نیست زیرا مهارتهای بالاتر کندتر و دشوارتر به دست میآیند.
- ۰۱پایه کوه: از A1 به A2 (مسیر هموار)فراگیری واژگان مقدماتی و رفع نیازهای اولیه با سرعت نسبتاً بالا
- ۰۲دامنه: از A2 به B1 (شیب آغازین)گذر از جملات مجزا و آغاز مکالمه درباره موضوعات کاری و شخصی
- ۰۳دیواره میانی: از B1 به B2 (شیب تند)ورود به مباحثات جدیتر و نیاز به پیگیری استدلالهای پیچیدهتر
- ۰۴صخره قله: از B2 به C1 (دیواره عمودی و کند)دشوارترین مرحله صعود، نیازمند درک کنایهها و تنظیم ظریف لحن
تخمین زمان بر پایه بندها همیشه بندهای بالا را کمبرآورد میکند، چون شیب افزودهها در سطوح بالاتر تصاعدی افزایش مییابد.
پس زمانبندی بر اساس بند، همیشه بند بالا را کمبرآورد میکند. اندازه واقعی هر پله و آنچه در هر بند اضافه میشود در الان کجا ایستادهاید، و پله بعدی واقعاً چه دارد آمده، و سنجیدن اینکه کدام کارتها را دارید کار جای واقعیتان، بدون پول دادن به یک آزمون است.
پرسش بعدی این است که این کارتها به نمره آزمون چطور ترجمه میشوند. دانشگاه و سفارت با بند کار نمیکنند و عدد میخواهند، و نگاشت میان این دو دقیق نیست، که موضوع هر آزمون چه چیزی را نمره میدهد، و کدامش مال شماست است.