همان محتوا، برای دو خواننده متفاوت، دو شکل دارد. شکل مقالهای که در مدرسه و دانشگاه یاد گرفتهاید، خوانندهای را فرض میکند که متعهد شده تا آخر بخواند؛ در محیط کار چنین خوانندهای وجود ندارد.
پس the recommendation goes in the first line و the opening paragraph answers the question. کیانوش در ساوجبلاغ تحلیلگر مالی است و گزارشهایش را برای مدیرانی میفرستد که سه دقیقه وقت دارند.
هشت قاعده شکل گزارش
- the recommendation goes in the first line. پیش از هر توضیحی و پیش از هر دادهای.
- the opening paragraph answers the question. طرح نمیکند، جواب میدهد.
- the reasoning is for the reader who wants to check. برای اثبات نیست، برای بررسی است.
- the appendix holds the working and the options rejected. کار انجامشده حذف نمیشود، جابهجا میشود.
- a skimmed report should still deliver the point. سنجه واقعی همین است.
- recommend, then justify. همان ترتیب، در هر بخش تکرار میشود.
- one page, then annexes. طول صفحه اول ثابت است، هرقدر هم کار پشتش زیاد باشد.
- the subject line states the decision needed. در ایمیل، خط موضوع اولین سطر گزارش است.
چرا شکل مقالهای غلط نیست، و اینجا کار نمیکند
شکل مقالهای برای خوانندهای طراحی شده که موظف است تا آخر بخواند، مثل استادی که برگه را تصحیح میکند. آن خواننده در دانشگاه هست و تقریباً هیچجای دیگری نیست.
خواننده کاری در هر پاراگراف تصمیم میگیرد ادامه بدهد یا نه، و اگر نتیجهگیری آخر باشد، تصمیمش را پیش از رسیدن به آن گرفته است. یعنی گزارشی که مروری خوانده شود، در شکل مقالهای نکتهاش را از دست میدهد و در شکل گزارشی، نکتهاش دقیقاً همان بخشی است که خوانده شد.
جایی که کار میایستد: نامه اداری فارسی، همان شکل مقالهای است
نامه اداری فارسی معمولاً با زمینه شروع میشود، بعد شرح، بعد استدلال، و درخواست در بند آخر میآید. این ترتیب در فارسی درست و مودبانه است و کسی که برعکسش کند تند به نظر میرسد.
کیانوش دو سال گزارشهایش را همینطور مینوشت و شکایتی هم نبود. تنها چیزی که میدید این بود که تصمیمها دیر گرفته میشدند و مدیرها معمولاً میپرسیدند خلاصهاش چیست، که یعنی صفحه اول کارش را نکرده بود.
راهش وارونه کردن سند است و نه کوتاه کردنش. همان محتوا را نگه دارید، بند آخر را ببرید اول، و باقی را زیرش بچینید. طول سند عوض نمیشود و کاری که میکند کاملاً عوض میشود.
سنجهای که میگوید شکل درست است یا نه
هیچ ابزاری لازم نیست جز یک آزمون سی ثانیهای: فقط جمله اول هر بند را بخوانید، از اول تا آخر سند. اگر همان چند جمله کل تصمیم و دلیلش را میگویند، شکل درست است. جای فرستادن سند برای همکار و پرسیدن نظرش را میگیرد، که معمولاً کل سند را میخواند و به همین دلیل نمیتواند بگوید مروری خواندنش چطور است.
خطا: پنهان کردن گزینههای رد شده
وقتی توصیه اول میآید، وسوسه این است که کارِ پشتش حذف شود تا سند کوتاه بماند. آن کار حذف نمیشود و جابهجا میشود: گزینههایی که بررسی و رد شدهاند در پیوست میروند، و همانها چیزی هستند که خواننده دقیق دنبالشان میگردد.
حذفشان دو هزینه دارد: خواننده فکر میکند بررسی نشدهاند، و در جلسه همانها را دوباره پیشنهاد میدهد. ترتیب داخل هر بند هم همان چیزی است که در یک ایده، یک جمله آغاز، و پیوند با بند بعدی باز شده، و شکل نامهای که همراه سند میرود در شروع و پایان، و لحنی که هر موقعیت میخواهد.
پرسش بعدی این است که وقتی همین سند در جلسه ارائه شود چه شکلی میگیرد. ساختار گفتاری با ساختار نوشتاری یکی نیست و در علامتگذاری مسیر، گذارها، و پرسشهایی که بعدش میآید جدا شده است.