چهار جمله شرطی انگلیسی چهار زمان نیستند، چهار فاصله‌اند. یک پرونده خسارت، یک فرم، و چهار جمله‌ای که فقط در فاصله گوینده از واقعیت با هم فرق دارند: if the form arrives today, the claim opens، if the form arrives tomorrow, the claim will open، if the form arrived tomorrow, the claim would open، if the form had arrived, the claim would have opened.
هیچ‌کدام از این چهار سطر خبر تازه‌ای درباره فرم نمی‌دهد. هر چهار درباره جای ایستادن گوینده حرف می‌زنند، و همین است که آموختن جدول «شرطی نوع یک تا سه» را بی‌فایده می‌کند: شماره‌ها ترتیب زمانی نیستند، درجه‌های دور شدن‌اند.
فارسی این خط را از قبل دارد
رویا در قزوین کارشناس خسارت بیمه است و روزی چند بار همین چهار سطر را به فارسی می‌گوید. «اگر فرم امروز برسد، پرونده باز می‌شود» و «اگر فرم می‌رسید، پرونده باز می‌شد» در فارسی هم با فعل گذشته از هم جدا می‌شوند، و آن فعل گذشته درباره گذشته حرف نمی‌زند. یعنی سازوکار دور شدن با فعل گذشته چیزی نیست که لازم باشد یاد بگیرید؛ در زبان مادری‌تان هست و فقط باید بپذیرید که در انگلیسی هم همان است.
سه ساخت باقی می‌ماند که فارسی برایشان شکل جداگانه ندارد و باید تک‌تک برداشته شوند.
- if I were you, I would ask for the file number. در این ساخت were برای همه اشخاص می‌آید، حتی برای I. شکل was هم شنیده می‌شود و در برگه آزمون امتیازی ندارد.
- unless the form is signed, nothing moves. واژه unless خودش منفی است، پس منفی دوم لازم ندارد. فارسی «مگر اینکه امضا نشود» می‌گوید و همان «ن» است که به انگلیسی راه پیدا می‌کند.
- I wish I had asked for the file number. برای «کاش» درباره گذشته، انگلیسی گذشته کامل می‌خواهد. «کاش پرسیده بودم» درست به همین ساخت می‌رسد و «کاش می‌پرسیدم» به یک ساخت دیگر.
جایی که کار می‌ایستد: نوع دو و نوع سه روی هم می‌افتند
«اگر می‌دانستم، می‌گفتم» در فارسی دو معنی دارد و جمله هیچ‌کدام را علامت نمی‌زند. یکی درباره همین حالا است، یعنی نمی‌دانم و نمی‌گویم، و یکی درباره پارسال، یعنی نمی‌دانستم و نگفتم. شنونده فارسی از موقعیت می‌فهمد کدام است و هیچ‌وقت لازم نشده انتخابی صورت بگیرد.
انگلیسی این انتخاب را اجباری کرده و دو شکل جدا دارد. سطر سوم و چهارم فهرست بالا همان دو معنی‌اند و هیچ‌کدام غلط نیست، پس وقتی اشتباهی را بردارید کسی تصحیحتان نمی‌کند: جمله سالم است و فقط خبر عوض شده. رویا در گزارشی که برای شرکت اتکایی نوشت درباره یک سقف ریخته از سال قبل، سطر سوم را نوشت. جمله‌اش می‌گفت سقف هنوز سالم است.
راه بیرون آمدن این است که پیش از انتخاب شکل، یک سوال از خودتان بپرسید و جوابش را بلند بگویید: آیا این هنوز شدنی است. اگر شدنی است، سطر سوم. اگر تمام شده و گذشته، سطر چهارم. این سوال را فارسی هیچ‌وقت از شما نپرسیده و به همین دلیل هیچ عادتی برای جواب دادن به آن ندارید.
مرجعی که مثالش یکی نیست
Cambridge Dictionary بخش گرامر رایگانی دارد که تا ۲۰۲۶ برای همین چهار ساخت ده‌ها جمله واقعی می‌آورد، نه یک نمونه. جای پیوست گرامر ته فرهنگ لغت دوزبانه را می‌گیرد، که چهار شرطی را در یک جدول می‌داد و برای هر سطر یک مثال داشت، همیشه هم همان مثال باران. رایگان است و حساب کاربری نمی‌خواهد.
روش استفاده‌اش هم مهم است: جمله فارسی خودتان را اول بنویسید، بعد جمله انگلیسی را بسازید، و تازه بعد از آن مدخل را باز کنید. اگر برعکس عمل کنید مدخل شکل درست را جلوی چشمتان می‌گذارد و شما فقط تشخیصش می‌دهید.
دو خطایی که فارسی مستقیم تولید می‌کند
اولی will بعد از if است. «اگر فردا برسد» در فارسی هیچ نشانه‌ای برای آینده ندارد و همین باعث می‌شود دست به سمت will برود و جمله if the form will arrive tomorrow بیرون بیاید. انگلیسی آینده را در نیمه اگر با حال ساده نشان می‌دهد و will را برای نیمه دوم نگه می‌دارد.
دومی جابه‌جا شدن دو نیمه است. if you had signed it then, you would not be waiting now جمله‌ای است که یک نیمه‌اش در گذشته و نیمه دیگرش در همین حالاست، و این ترکیب کاملاً درست است. کسی که جدول را حفظ کرده آن را غلط می‌بیند و به زور به یکی از سه شماره برش می‌گرداند.
هر سه بخش این صفحه به یک چیز وابسته‌اند: اینکه هر شکل فعل انگلیسی از قبل چه بار زمانی دارد. آن بار در کدام شکل فعل، و هر شکل چه چیزی درباره زمان می‌گوید شمرده شده است، و would و might که در نیمه دوم می‌نشینند خودشان از خانواده فعل‌هایی که به جای کار، نگرش اضافه می‌کنند هستند.
پرسش بعدی جای دیگری است. رویا وقتی سطر درست را انتخاب کرد، گزارشش هنوز مثل ترجمه خوانده می‌شد، چون هر بند با «اگر» شروع می‌شد و انگلیسی این تراکم را ندارد. اینکه یک متن انگلیسی چطور توزیع می‌شود موضوع ایمیل، مقاله و گزارشی که مثل ترجمه خوانده نشود است، و ربطی به درست بودن تک‌تک جمله‌ها ندارد.